Stres Hormonu Kortizol Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Stres Hormonu Kortizol Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bölümünde görev alan Prof. Dr. Ayşe Sertkaya ile Kortizol hakkında bilinmesi gerekenleri anlattı. 

Prof. Dr. Ayşe Sertkaya

Kortizol nedir ve bu stres hormonunun düşmesinde etkili olabilecek yaşam tarzı önerileri neler olabilir?

Kortizol hayatta kalmamızı sağlayan hormonlardan birisi, belki de en önemlisidir. Yaşamda karşılaştığımız her türlü uyarana karşı vücüdumuzda gelişen cevaplar kortizol ile düzenlenir. Daha ziyade kortizon olarak bilinen molekül, birtakım kimyasal reaksiyonlardan sonra aktif olan kortizol molekülüne dönüşür ve hücre içinde görevini yapar.

Fiziksel stresler beyin üzerinden etki ederek hormonun salınımını uyarır. Ateş, yara ve yanıklar, hipoglisemi yani kan şekeri düşüklüğü, hipotansiyon yani kan basıncı düşüklüğü ve egzersiz, bu uyaranların başlıcalarıdır. Aslında burada gelişen kortizol yüksekliği olması gerektiği gibi, yani normal fizyolojik cevaptır. Vücudun mevcut duruma uyumunu sağlayan hızlı bir cevaptır. Akut psikolojik streslerde kortizol cevabının yükseldiği, ancak kronik streslerde ve kaygı halinde aynı yükselmenin olmadığı görülmüştür. Kafa karıştırıcı olan, kronik depresyonda da kortizol düzeyinin yüksek olmasıdır.

Kortizol salgısının döngüsü nasıldır?

Kortizol, günlük döngüye uygun olarak sabah 05:00-09:00 saatleri arasında en yüksek salgı seviyelerinde görülür. Sonra düzey gün içinde giderek azalır. Bu “sirkadiyen ritm” yani günlük döngü, gece-gündüz uyumlu yaşam şekli ve uyku-uyanıklık düzeniyle dengede kalır. Bu döngüyü zaman farkının yaşandığı uzun yolculuklarda gece uykusunun bozulması ya da gece nöbetleri gibi faktörler bozar. Bu bozulmanın tekrar normale dönmesi yaklaşık iki hafta gerektirir. Günlük döngünün ötesine geçen ise, yemek yeme zamanlarıdır. Yemekle kortizol salgısının arttığı görülmüştür.

 

Kortizolun bedende yarattığı etkiler nelerdir?

Kortizol evet, bir stres hormonudur, ancak bu stres bizim ilk aklımıza gelen ruhsal stresden öte, vücudun karşılaştığı zorlayıcı bir faktöre karşı vücudu koruyan sistemdir. Stres anında salgılanan kortizol, kasların enerji için kullanacağı kan şekerini kan dolaşımında tutar. Böylece kan şekeri depolanacağına, kolayca kullanılabilir hale gelir. Kan dolaşımında yağların miktarını artırır, böylece yine bir yakıt kaynağı yaratmış olur. Ayrıca kan basıncını artırmak için atardamarları daraltır, kalp hızını artırır. Böylece doku ve organlara daha çok kan gider. Böylece doku ve organlar yüksek enerji ve bol kan desteğiyle yaşam şansını artırmış, strese karşı güç kazanmış olur. Bir süre sonra kortizol stresin vücuttaki etkisini azaltarak dengeyi sağlar. Kortizoldeki küçük artışların strese verdiğimiz yanıtta olumlu etkileri vardır. Ancak, kontrolsüz olarak devamlı salgılanan hormon vücuda yarardan çok zarar verir.

Hastalık nedeniyle gelişen kortizol yüksekliği ne gibi sorunlara yol açar?

Hastalık nedeniyle gelişen kortizol yüksekliği başlıca, kortizon içeren ilaçların kullanımı ile beyin ve adrenal bez sorunlarında görülür. Kaynağı belirlemek için bazı testler yapılır, görüntüleme yöntemlerinden faydalanılır ve hedefe göre tedavi belirlenir. Hastalık halinde kortizol yüksekliği yüksek tansiyon, Tip 2 diyabet, osteoporoz, kilo artışı, adet düzensizliği ve kıllanma artışı, enfeksiyonlara açık olmak ve zihinsel işlevlerde bazı sorunlara yol açar. Mutlaka tedavi edilmesi gereken bir durumdur.

Yoğun stres karşısında çıkan kortizol nasıl denge altına tutulabilir?

Günlük yaşamda yoğun stresler karşısında ya da günlük sağlıklı döngünün kaybolduğu hallerde ortaya çıkan kortizol yüsekliği ise, bu kapsamdaki streslerle maruziyeti azaltarak kontrol edilebilir. Düzenli ve dengeli beslenme, düzenli uyku ve çok zorlayıcı olmayan fiziksel egzersiz bu anlamda sağlıklı yaşam için temel parametrelerdir. Lifli gıdalar, vitamin ve minerallerden, Omega-3 gibi yararlı yağlar yönünden zengin beslenme faydalı olacaktır. Aşırı kahve ve çay tüketimi kısıtlanmalıdır. Yoğurt ve turşu gibi fermente gıdalarla alınacak probiyotikler, narenciyelerden alınacak C vitamini ve tabii ki bol su tüketimi, kortizol yükselmesinde gelişecek metabolik sorunlara yönelik işe yarayabilecek önerilerdir.

 

Prof. Dr. Ayşe Sertkaya Kimdir?

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD), Avrupa Endokrinoloji Derneği (ESE), Türkiye Obezite Derneği, Türk Diyabet Vakfı (TDV), Amerikan Klinik Endokrinologlar Derneği (AACE) üyesi. Başlıca klinik ilgi alanları şöyle; diyabet ve metabolizma hastalıkları, tiroit hastalıkları, hipofiz hastalıkları, kemik ve kalsiyum metabolizması hastalıkları, adrenal ve gonad. hastalıkları.

Popüler Yazılar

SÖZLEŞME

Bu internet sitesine girilmesi veya mobil uygulamanın kullanılması sitenin ya da sitedeki bilgilerin ve diğer verilerin programların vs. kullanılması sebebiyle, sözleşmenin ihlali, haksız fiil, ya da başkaca sebeplere binaen, doğabilecek doğrudan ya da dolaylı hiçbir zararlardan ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun sorumluluğunun olmadığını, tarafımdan internet sitesinde E-Bültene üye olmak için veya başkaca bir sebeple verdiğim kişisel verileri, özellikle de isim, adres, telefon numarası, e-posta adresi, banka bilgisi, yaş ve cinsiyetle ilgili benzeri bilgileri kendi rızam ile paylaştığımı, ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun nin bu bilgileri kullanmasına muvafakat ettiğimi, bu bilgilerin 3.gerçek ve/veya tüzel kişilerin eline geçmesi ve bu şekilde olumsuz yönde kullanılması halinde ve/veya bu bilgilerin başkaca kişiler ile paylaşılması halinde ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun sorumluluğunun olmadığını gayri kabili rücu, kabul, beyan ve taahhüt ederim.

SÖZLEŞME

Bu internet sitesine girilmesi veya mobil uygulamanın kullanılması sitenin ya da sitedeki bilgilerin ve diğer verilerin programların vs. kullanılması sebebiyle, sözleşmenin ihlali, haksız fiil, ya da başkaca sebeplere binaen, doğabilecek doğrudan ya da dolaylı hiçbir zararlardan ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun sorumluluğunun olmadığını, tarafımdan internet sitesinde E-Bültene üye olmak için veya başkaca bir sebeple verdiğim kişisel verileri, özellikle de isim, adres, telefon numarası, e-posta adresi, banka bilgisi, yaş ve cinsiyetle ilgili benzeri bilgileri kendi rızam ile paylaştığımı, ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun nin bu bilgileri kullanmasına muvafakat ettiğimi, bu bilgilerin 3.gerçek ve/veya tüzel kişilerin eline geçmesi ve bu şekilde olumsuz yönde kullanılması halinde ve/veya bu bilgilerin başkaca kişiler ile paylaşılması halinde ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun sorumluluğunun olmadığını gayri kabili rücu, kabul, beyan ve taahhüt ederim.