Mimarisiyle Büyüleyen Dünyanın En Etkileyici Müze ve Sanat Galerileri

Avrupa’da Mimarisiyle Öne Çıkan Müze ve Sanat Galerileri

Uffizi Müzesi

• Mimar: Giorgio Vasari
• Açılış Yılı: 1581
• Mimari Akım: Rönesans mimarisi
• Öne Çıkan Özellik: Simetrik avlu düzeni ve Arno Nehri’ne açılan U biçimli yapı
• Konum: Floransa, İtalya
• Resmi Web Sitesi: uffizi.it

İtalya’nın tarih ve sanat kokan şehri Floransa’da bulunan ve rönesans döneminin en ünlü sanatçılarının paha biçilemez şaheserlerine ev sahipliği yapan Uffizi Müzesi, dünyanın en popüler müzelerinden.

İlk olarak Giorgio Vasari tarafından 1560 yılında Cosimo I de’ Medici için, Floransalı yargıçların ofislerini barındırmak amacıyla başlatıldı. Aslına bakılacak olursa ismi de “uffizi”, yani yapılma nedeni olan ‘ofisler’ anlamına geliyor.

Uffizi binası, 20 yılı aşkın bir süre sonra Alfonso Parigi ve Bernardo Buontalenti tarafından 1581 yılında tamamlanıyor ve Uffizi, idari ofisleri ve devlet arşivi olan Archivio di Stato’yu tek bir çatı altında bir araya getiriyor. Bir süre sonra en üst kat, Medici hanedanının gücünü simgeleyen Roma heykellerinden oluşan koleksiyonları da dahil olmak üzere aile ve misafirleri için bir galeriye dönüştürülüyor ve yıllar içerisinde ailenin sanat eserlerini ve mücevherlerini sergilemek için kullanılıyor.

2016 yılında iki milyondan fazla ziyaretçiyi ağırlayarak İtalya’nın en çok ziyaret edilen sanat galerisi olan Uffizi, günümüzde de dünya üzerinde en çok ilgi gören sanat müzelerinden biri.

Centre Pompidou

• Mimar: Renzo Piano ve Richard Rogers
• Açılış Yılı: 1977
• Mimari Akım: Yüksek Teknoloji (High-Tech) mimarisi
• Öne Çıkan Özellik: Dış cephede görünen renk kodlu boru sistemleri ve endüstriyel tasarım
• Konum: Paris, Fransa
• Resmi Web Sitesi: centrepompidou

Centre Pompidou geçtiğimiz 40 yıl boyunca büyük inşaat iskeleleri ile nam salmış, hiç bitmeyen bir proje olarak görülüyordu. Hatta 1977’deki açılışından sonra Fransız Le Monde gazetesi, Paris’in yeni müzesi Centre Pompidou’yu “Mimari bir King Kong” olarak nitelendirerek yermişti.

Louvre Müzesi

• Mimar: Pierre Lescot (tarihi yapı), I. M. Pei (cam piramit)
• Açılış Yılı: 1793
• Mimari Akım: Rönesans mimarisi ve modernist ek yapı
• Öne Çıkan Özellik: Cour Napoléon avlusundaki cam piramit giriş tasarımı
• Konum: Paris, Fransa
• Resmi Web Sitesi: louvre

Louvre Müzesi, kökleri Orta Çağ’a kadar uzanan heybetli bir saray olarak inşa edildi ve yüzyıllar boyunca bu işlevle varlığını sürdürdü. 1578 yılında I. François tarafından Fransa krallarının ana ikametgâhı haline getirildiğinde, yapı orijinal işlevini kademeli olarak kaybetmeye başladı.

16. yüzyılda Pierre Lescot ve 17. yüzyılda Louis Le Vau gibi dönemin önde gelen mimarları tarafından defalarca yenilenerek genişletilen saray, 1793 yılında Fransız Devrimi sırasında devlete ait bir müzeye dönüştürülerek halka açıldı ve Avrupa’daki en önemli kültür yapılarından biri haline geldi.

1980’li yılların sonunda Çinli Amerikalı mimar I.M. Pei’den kurumu canlandırması ve modern bir dokunuş kazandırması istendiğinde, mimar tarafından bir yer altı kanadı ve piramit formunda cam bir giriş eklentisi tasarlandı; bu müdahale, tarihi saray yapısını çağdaş müze mimarisiyle buluşturdu.

Pei, fütüristik piramidin Louvre’u moderniteye taşıyacağına inanıyordu ancak 18. yüzyıl binalarıyla çevrelenmiş devasa yapının kalbinde yükselen cam piramit uzun süre tartışmalara yol açtı. Zaman içinde Le Vau’nun görkemli barok yapısına uyumlu bir çağdaş ek olarak kabul edilen piramit, altındaki kıvrımlı merdivenle birlikte bugün Mona Lisa ile beraber Louvre’un en tanımlayıcı unsurlarından biri olarak görülüyor.

Guggenheim Bilbao

• Mimar: Frank Gehry
• Açılış Yılı: 1997
• Mimari Akım: Dekonstrüktivizm
• Öne Çıkan Özellik: Titanyum kaplı dalgalı cephe ve akışkan form
• Konum: Bilbao, İspanya
• Resmi Web Sitesi: guggenheim-bilbao.eus

İspanya’nın Bask Bölgesi’nde Nervión Nehri’nin hemen kenarında konumlanan Guggenheim Bilbao Müzesi, Kanadalı mimar Frank Gehry tarafından, müzenin yanında yer alan nehirden geçen gemilerden esinlenerek tasarlandı ve dekonstrüktivist müze mimarisinin en ikonik örneklerinden biri olarak anılıyor.

Titanyum, kireçtaşı ve camdan yapılan bina, dönen ve heykelsi bir ikon olarak kurgulandı; Gehry’nin kıvrımlı tasarımı, 1997’de açıldığı günden bu yana Bilbao’nun turizm ekonomisini canlandırarak kenti bölgenin bir numaralı kültür destinasyonuna dönüştürdü. Bu dönüşüm, şehir planlamasında sıkça anılan “Bilbao Etkisi” kavramının da en güçlü örneklerinden biri.

Viyana Sanat Evi – Hundertwasser Müzesi

• Mimar: Friedensreich Hundertwasser (konsept tasarım), Josef Krawina
• Açılış Yılı: 1991
• Mimari Akım: Organik mimari
• Öne Çıkan Özellik: Düz çizgilerden kaçınan dalgalı cepheler, renkli yüzeyler ve teras bahçeleri
• Konum: Viyana, Avusturya
• Resmi Web Sitesi: kunsthauswien.com

Binanın tasarımcısı ve mimarı Friedensreich Hundertwasser, KUNST HAUS WIEN’in mimarisini “düz çizginin yanlış düzenine karşı bir kale, ızgara sistemine ve anlamsız kaosa karşı bir kale” sözleriyle tanımlıyor; bu yaklaşım, organik müze mimarisinin en radikal yorumlarından biri.

Mimar Peter Pelinka ile birlikte Tuna Kanalı yakınındaki eski Thonet mobilya fabrikasında, mümkün olduğunca çok özgün öğeyi koruyan ve eski ile yeniyi bir araya getiren beş katlı bir kültür yapısı tasarladı.

Kunst Haus Wien, 1.500 metrekarelik sergi alanına ek olarak bir müze dükkânı ve geniş bir kafe için de yer sunuyor. İki yıllık inşaat sürecinin ardından 1991 yılında açıldığında bu sıra dışı tasarım, ironik düz çizgileri nedeniyle bazı eleştirmenler tarafından “tanrı tanımaz ve ahlaksız” olarak nitelendirilmişti. Buna rağmen yapı, zaman içinde Viyana’nın en çok ziyaret edilen sanat merkezlerinden biri haline geldi.

Madrid Prado Müzesi

• Mimar: Juan de Villanueva
• Açılış Yılı: 1819
• Mimari Akım: Neoklasik mimari
• Öne Çıkan Özellik: Sütunlu anıtsal cephe ve simetrik yapı düzeni
• Konum: Madrid, İspanya
• Resmi Web Sitesi: museodelprado.es

Museo Nacional del Prado, 1785 yılında mimar Juan de Villanueva tarafından tasarlandı ve neoklasik müze mimarisinin Avrupa’daki en önemli örneklerinden biri olarak kabul ediliyor. Kral III. Charles’ın emriyle doğa tarihi kabinesini barındırmak amacıyla inşa edilen yapı, başlangıçta bilimsel bir işlev üstlenmeyi planlıyordu.

Binanın nihai amacı ise hükümdarın torunu Kral Ferdinand VII’ın eşi Kraliçe Maria Isabel de Braganza’nın teşvikiyle Kraliyet Resim ve Heykel Müzesi olarak kullanılmak oldu. Kısa süre içinde adını Ulusal Resim ve Heykel Müzesi, ardından Museo Nacional del Prado olarak değiştiren kurum, ilk kez Kasım 1819’da halka açıldı ve bugün dünyanın en önemli sanat müzelerinden biri olarak anılıyor.

Madrid Prado Müzesi’nin en önemli eserleri için yazımıza göz atabilirsiniz.

Dünya Sahnesinde Çağdaş Müze Yapıları

Niterói Çağdaş Sanat Müzesi

• Mimar: Oscar Niemeyer
• Açılış Yılı: 1996
• Mimari Akım: Modernist mimari
• Öne Çıkan Özellik: Uçan daireyi andıran dairesel formu ve panoramik cam cephe tasarımı
• Konum: Niterói, Brezilya
• Resmi Web Sitesi: macniteroi.com

Ünlü Brezilyalı mimar Oscar Niemeyer ve mühendis Bruno Contarini iş birliği ile tasarlanan ve 1996 yılında inşa edilen Niteroi Çağdaş Sanat Müzesi, Rio de Janeiro’nun hemen dışındaki Niteroi şehrinde bulunuyor.

Daire şeklindeki yapısı ile Guanabara Körfezi’nin yukarısındaki bir uçurumun yamacına yerleşen bina, ziyaretçilerine panoramik bir manzara sunuyor. Uçan daireyi andıran formu nedeniyle çoğunlukla UFO fikrinden ilham aldığı düşünülen yapıyı Niemeyer ise topraktan açan bir çiçek olarak hayal ettiğini söylüyor.

Yapı, kayalardan fışkıran bir çiçek gibi yerin altından filizlenerek büyüyormuş hissi yaratıyor; bu heykelsi yaklaşım, kültürel simge niteliği taşıyan ikonik bir tasarım ortaya koyuyor. Bir yansıma havuzu tarafından çevrelenen binaya ziyaretçiler, kırmızı betondan yapılmış dolambaçlı bir rampadan ulaşıyor; bu dramatik giriş, ziyaretçi deneyimini daha ilk adımda etkileyici kılıyor.

Solomon R. Guggenheim Müzesi

• Mimar: Frank Lloyd Wright
• Açılış Yılı: 1959
• Mimari Akım: Organik mimari
• Öne Çıkan Özellik: Spiral rampalı iç mekân tasarımı ve silindirik dış form
• Konum: New York, ABD
• Resmi Web Sitesi: guggenheim.org

Dünya üzerinde izleyicilerin sanata bakışını tamamen yeniden yönlendiren Guggenheim Müzesi’nin bir benzeri daha yok. Öyle ki, hemen yakınındaki daha klasik bir yapı olan Metropolitan Sanat Müzesi’nin aksine, bu New York müzesinin orijinal yapısı birkaç dik açı içeriyor. Hem hoş hem de tuhaf dairesel dış yapının içerisinde ise ziyaretçileri sarmal rampaların oluşturduğu bir labirent karşılıyor.

New York’taki Solomon R. Guggenheim Müzesi’nin en önemli eserleri için yazımıza bakabilirsiniz.

Binanın mimarı ve tasarımcısı olan Frank Lloyd Wright, eski Mezopotamya mimarisinin temeline atıfta bulunduğunu belirtiyor ve buna istinaden yapının dışını “ters çevrilmiş bir zigurat” olarak kavramsallaştırdığını söylüyor. Söylentilere göre Guggenheim’ın 1959’daki ilk açılışından önce bile, birçok eleştirmen ve sanatçı Wright’ın binasına karşı çıktı.

Şimdilerde ise Guggenheim günümüzde pek çok bilirkişi tarafından bir sanat eseri olarak görülüyor ve New York’ta en çok ziyaret edilen turistik yerlerden biri olarak öne çıkıyor.

Chichu Sanat Müzesi

• Mimar: Tadao Ando
• Açılış Yılı: 2004
• Mimari Akım: Minimalist mimari
• Öne Çıkan Özellik: Yer altına konumlanan beton yapısı ve doğal ışıkla tasarlanmış sergi alanları
• Konum: Naoshima, Japonya
• Resmi Web Sitesi: benesse-artsite.jp

Japon mimar Tadao Ando tarafından tasarlanan Naoshima’daki Chichu Sanat Müzesi, Seto Adası Denizi’ne bakan bir tepenin üzerine inşa edilmiş ve doğayla kurduğu ilişkiyle dikkat çeken bir tasarım yaklaşımı sergiliyor. Yukarıdan bakıldığında nefes kesici bir güzelliğe sahip olan yapının mimarisi, dev konfetileri andıran bir dikdörtgenle birleşen bir üçgenden oluşuyor; bu geometrik kurgu minimalist müze mimarisinin güçlü örneklerinden biri.

James Turrell, Walter De Maria ve Claude Monet’nin kalıcı enstalasyonlarına ev sahipliği yapan müze, planlı konumlandırması sayesinde ziyaretçilerini bir galeriden diğerine nazik ama kararlı bir akışla yönlendiriyor ve her enstalasyonu açık havada bir gezintiyle sonlandırıyor.

MoMA

• Mimar: Philip L. Goodwin ve Edward Durell Stone (ilk bina); Diller Scofidio + Renfro (genişleme)
• Açılış Yılı: 1929
• Mimari Akım: Uluslararası Stil ve çağdaş modern mimari
• Öne Çıkan Özellik: Modüler sergi alanları ve cam cepheli modernist tasarım
• Konum: New York, ABD
• Resmi Web Sitesi: moma.org

The Museum of Modern Art, popüler adıyla MoMA, New York’un merkezi Manhattan’da konumlanan ve zarif minimal tasarımıyla modernist köklerine sadık kalan çağdaş bir kültür yapısı. Giriş bölümünde granit ve camdan oluşan ağırbaşlı bir cephe yer alıyor.

Dökme betondan yapılmış duvarlar ve tavanlar; dayanıklı ve sağlam malzemelerin kullanımı, yapıya güçlü ve fiziksel bir varlık kazandırıyor. Topografyaya gömülü bu tasarım anlayışı, yakın bağlamına tepki veren farklı bir görünüm ortaya koyuyor ve modern müze mimarisinin kentle kurduğu ilişkiye dikkat çekiyor.

Modern sanatın geliştirilmesinde ve koleksiyonlaştırılmasında önemli bir rol oynayan MoMA, dünyadaki en etkili ve en çok ziyaret edilen modern sanat müzelerinden biri.

Tank Shanghai

• Mimar: OPEN Architecture
• Açılış Yılı: 2019
• Mimari Akım: Endüstriyel dönüşüm ve çağdaş mimari
• Öne Çıkan Özellik: Eski petrol tanklarının sergi alanına dönüştürülmesi ve silindirik beton yapılar
• Konum: Şanghay, Çin
• Resmi Web Sitesi: tankshanghai.com

Huangpu Nehri kıyısında yer alan ve Şangay silüetinin çarpıcı manzarasına sahip olan müzenin şık postendüstriyel havası, kentin 90’lı yıllardan bu yana süren hızlı dönüşümünü yansıtıyor. Endüstriyel mirasın çağdaş tasarımla buluştuğu bu yapı, kültür mekânlarının kentle kurduğu ilişkiye güçlü bir örnek.

Müze, eskimiş bir yapının tamamen yıkılıp sıfırdan yapılması yerine modern işlevler çerçevesinde tasarlanarak renove edilmesi sayesinde yeniden kullanım yaklaşımının dikkat çekici bir örneği olarak görülüyor. Örneğin, müzenin tanklarından ikisi geleneksel beyaz küplerle donatılırken, diğer üçünün içi büyük ölçüde el değmemiş durumda bırakılmış.

Ayrıca çevredeki manzaraya da özenli bir şekilde müdahale edilerek kıvrımlı yollar ile beş bina birbirine bağlanmış; ziyaretçileri parkta doğal yürüyüşlere davet eden bu kurgu, zemine oyulmuş eğimli bir kama ile izleyicileri ana girişe yönlendiriyor.

Teshima Sanat Müzesi

• Mimar: Ryue Nishizawa
• Açılış Yılı: 2010
• Mimari Akım: Minimalist ve organik mimari
• Öne Çıkan Özellik: Beton kabuk formu, doğal ışık açıklıkları ve doğayla bütünleşen açık plan tasarım
• Konum: Teshima Adası, Japonya
• Resmi Web Sitesi: benesse-artsite.jp

Yayoi Kusama, James Turrell, Claude Monet gibi birçok ünlü sanatçının çalışmalarına kalıcı ev sahipliği yapan Naoshima’daki popüler Chichu Sanat Müzesi’nden sadece bir ada ötede, deniz kenarındaki bir tepenin içine yerleştirilmiş olan Okayama kıyılarındaki küçük bir adada bulunan Teshima Sanat Müzesi, yuvarlak beton kabuğuyla minimalist ve organik müze mimarisinin dikkat çekici örneklerinden biri.

Çoğu ziyaretçi için büyüleyici ve meditatif deneyim sunan bu inzivai yapı, Kazuyo Sejima ile New York’taki New Museum’un arkasındaki Pritzker Ödüllü ekip SANAA’yı kuran Ryue Nishizawa tarafından tasarlanmış. Ve bu müzede yalnızca bir sanat eseri bulunuyor: Japon sanatçı Rei Naito’nun Matrix’i.

Louvre Abu Dhabi

• Mimar: Jean Nouvel
• Açılış Yılı: 2017
• Mimari Akım: Çağdaş ve parametrik tasarım yaklaşımı
• Öne Çıkan Özellik: Işık huzmeleri oluşturan dev kubbe yapısı ve su üzerinde konumlanan kompleks
• Konum: Abu Dabi, Birleşik Arap Emirlikleri
• Resmi Web Sitesi: louvreabudhabi.ae

2017 yılında açılışı yapılan çiçeği burnunda Louvre Abu Dhabi Müzesi, çapraz elemanları sayesinde güneş ışığının içeri süzülmesine olanak tanıyan ve kampüsün üzerinde benekli bir gölge etkisi yaratan devasa çelik kubbesiyle çağdaş müze mimarisinin en dikkat çekici örneklerinden biri. Bu sıra dışı tasarımın mimarı Jean Nouvel.

Toplamda 55 ayrı yapıdan oluşan ve kendi adasında konumlanan Louvre Abu Dhabi, Nouvel tarafından 2000’li yılların başında Guggenheim Müzesi’nin eski müdürü Thomas Krens ile yaptığı bir öğle yemeği sohbeti sırasında tasarlandı; proje, geleneksel Ortadoğu mimarisine atıfta bulunmayı amaçlıyor.

Fransız ve Birleşik Arap Emirlikleri hükümetleri arasındaki 1,3 milyar dolarlık anlaşmanın bir parçası olarak hayata geçirilen Louvre Abu Dhabi, açıldığı günden bu yana küresel ölçekte önemli bir kültür destinasyonu haline geldi.

Zeitz Çağdaş Afrika Sanatı Müzesi

• Mimar: Heatherwick Studio (Thomas Heatherwick)
• Açılış Yılı: 2017
• Mimari Akım: Endüstriyel dönüşüm ve çağdaş mimari
• Öne Çıkan Özellik: Tarihi tahıl silosunun oyularak dönüştürülen heykelsi iç mekân tasarımı
• Konum: Cape Town, Güney Afrika
• Resmi Web Sitesi: zeitzmocaa.museum

Eski Puma CEO’su Jochen Zeitz tarafından kurulan ve 2017’de açılan Zeitz MOCAA, Heatherwick Studio tarafından Cape Town’da kullanılmayan bir tahıl silosunun dönüştürülmesiyle hayata geçirilen çarpıcı bir kültür yapısı.

Yapının tasarımı, hem endüstriyel mirasa hem de silolarda depolanan mısıra gönderme niteliğinde; çağdaş müze mimarisinin en dikkat çekici örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Heatherwick, bir zamanlar burada tutulan bir mısır tanesini dijital olarak analiz etti ve ortaya çıkan binayı bu formu temel alarak tasarladı; heykelsi iç mekân boşlukları, yapının ikonik karakterini güçlendiriyor.

Metropolitan Müzesi

• Mimar: Calvert Vaux ve Jacob Wrey Mould (ilk yapı); Richard Morris Hunt (ana cephe)
• Açılış Yılı: 1870
• Mimari Akım: Beaux-Arts ve Neoklasik mimari
• Öne Çıkan Özellik: Beşinci Cadde’ye bakan görkemli merdivenli ana giriş cephesi
• Konum: New York, ABD
• Resmi Web Sitesi: metmuseum.org

1871’de New York Şehri ile yapılan görüşmelerin ardından Central Park’taki East Park Drive, Fifth Avenue ve 79th ve 85th Street çapraz yolları arasındaki arazinin Metropolitan Müzesi’ne verilmesiyle birlikte, müzenin inşa edilecek ilk bölümünün yapımına başlandı.

Amerikalı mimarlar Calvert Vaux ve Jacob Wrey Mould tarafından tasarlanan kırmızı tuğlalı bu yapı, daha sonra Richard Morris Hunt ve oğlu Richard Howland Hunt tarafından Beaux-Arts tarzında yeniden ele alındı; bu genişleme süreci, dönemin anıtsal müze mimarisi anlayışını yansıtıyor. McKim, Mead & White firması Fifth Avenue cephesindeki kanatları 1910’da tamamladı.

Müzenin modernist yan camları ve arka bölümü ise RocheDinkeloo tarafından tasarlandı. Günümüzdeki son haliyle Met Fifth Avenue, yaklaşık 400 metre uzunluğa ve 190.000 m²’den büyük bir taban alanına sahip; bu ölçüler, orijinal 1880 yapımı binasının yaklaşık 20 katı büyüklüğünde. Müze binası, çoğu dışarıdan görünmeyen 20’den fazla yapının birleşiminden oluşuyor ve dünyanın en kapsamlı kültür yapılarından biri olarak kabul ediliyor.

1967’de New York Şehri Önemli Noktaları Koruma Komisyonu tarafından şehir simgesi ilan edildi; iç mekânı ise 1977’de Simgesel Yapıları Koruma Komisyonu tarafından ayrı olarak tanındı. Met’in ana binası, hem anıtsal mimarisi hem de bir kültür kurumu olarak önemi nedeniyle 1986’da Ulusal Tarihi Dönüm Noktası statüsüne kavuştu.

Türkiye’de İkonik Müze ve Sanat Mimarileri

Odunpazarı Modern Sanat Müzesi

• Mimar: Kengo Kuma & Associates
• Açılış Yılı: 2019
• Mimari Akım: Çağdaş ve sürdürülebilir mimari
• Öne Çıkan Özellik: Üst üste yerleştirilmiş ahşap bloklardan oluşan modüler cephe tasarımı
• Konum: Eskişehir, Türkiye
• Resmi Web Sitesi: omm.art

Anadolu’nun kültür başkenti ve Türkiye’nin üniversite şehri Eskişehir’de bulunan, geleneksel Osmanlı ahşap evlerinden ilham alarak Odunpazarı’nın mirasıyla yeniden bağ kuran Odunpazarı Modern Sanat Müzesi, 2019 yılında tamamlanan Kengo Kuma & Associates tasarımı ve çağdaş müze mimarisinin güçlü örneklerinden biri.

Birbirine kenetlenen kutumsu yapılardan oluşan zarif bir ahşap kulübeyi andıran yapı, üst üste dizilmiş ve birbirine kenetlenmiş hacimlerden oluşuyor; bu kurgu sayesinde farklı ölçeklerde sergi alanları ve esnek bir ziyaretçi deneyimi yaratılıyor.

İstanbul Modern

• Mimar: Renzo Piano Building Workshop
• Açılış Yılı: 2023 (yeni bina)
• Mimari Akım: Çağdaş ve sürdürülebilir mimari
• Öne Çıkan Özellik: Boğaz’a bakan şeffaf cephe tasarımı ve yansıtıcı su havuzu
• Konum: İstanbul, Türkiye
• Resmi Web Sitesi: istanbulmodern.org

Türkiye’nin ilk modern ve çağdaş sanat müzesi olarak 2004 yılında Karaköy’de kurulan İstanbul Modern, 2017 yılında Centre Pompidou, Whitney Müzesi, Centro Botín, Beyeler Vakfı Müzesi gibi uluslararası pek çok müze ve sanat kurumunu tasarlayan, Pritzker ödüllü mimar Renzo Piano ve Arup Istanbul iş birliği ile yeniden tasarlandı.

15.000 metrekarelik müze binası üçü yer üstünde ve ikisi aşağıda olmak toplam 5 kattan oluşuyor. Birinci katta, fotoğraf ve pop-up galeriler, çok amaçlı odalar ve personel ofisleri yer alırken 2. katta 3.300 metrekarelik sergi alanı yer alıyor.

Paris’teki Centre Pompidou ile iş birliği içinde geliştirilen “Keşif Alanı” Discovery Space Projesi için bir kafeye, kitapçıya, kütüphaneye, müze bilgi noktalarına ve özel bir atölye alanına halka erişim sağlamanın yanı sıra şeffaf lobi aracılığıyla sahil ve park arasındaki kesintisiz görsel ve fiziksel bağlantıyı korumak için de yükseltildi.

Galata’nın tarihi sokakları ile mevcut liman terminali arasında bulunan binanın yerini alan müze, batıda eski şehir, güneyde İstanbul Boğazı, kuzeyde Tophane Parkı ve doğuda eski iskelenin kesişim noktası olarak bu farklı alanlar arasındaki bağlantıyı güçlendiren bir köprü gibi işlev görüyor.

Yerebatan Sarnıcı

• Mimar: Bizans İmparatoru I. Justinianus döneminde inşa edildi (mimar kesin olarak bilinmiyor)
• Açılış Yılı: 532 (sarnıç olarak inşa), 1987 (ziyarete açılışı)
• Mimari Akım: Bizans mimarisi
• Öne Çıkan Özellik: 336 sütunlu yer altı su sarnıcı ve Medusa başlı sütun kaideleri
• Konum: İstanbul, Türkiye
• Resmi Web Sitesi: yerebatan.com

MÖ 6. yüzyılda inşa edilen Yerebatan Sarnıcı, 80.000 metreküp su tutma kapasitesine sahip 9.800 metrekarelik bir alana yayılıyor ve İstanbul’daki en etkileyici tarihi yapılardan biri olarak öne çıkıyor. Yıllardır yerli ve yabancı turistler tarafından yoğun ilgi gören bu atmosferik mekân, kültürel miras niteliği taşıyan güçlü bir kamusal alan deneyimi sunuyor.

2016 yılında renovasyona giren yapı, Atelye70 ve Insula Architettura e Ingegneria tarafından gerçekleştirilen aydınlatma ve ışık tasarımıyla yeniden ele alındı ve Temmuz 2022 itibarıyla ziyarete açıldı. Sütunların arasından süzülen ışığın etkisiyle iki boyut ve üç boyut algısı arasında bir illüzyon hissi yaratan bu aydınlatma sistemi, ziyaretçiye alışık olmadığı bir perspektif deneyimi yaşatıyor.

Aydınlatma tasarımında tercih edilen renkler Anadolu’ya gönderme yapıyor; bölgeye has bir diyaspor olan Sultanit taşının doğal ışığa maruz kaldığında turkuaz, bir meşalenin ışığına maruz kaldığında ise amber titreşimlere dönüşmesinden ilham alıyor.

Salt Galata

• Mimar: Alexandre Vallaury (tarihi yapı); restorasyon: Mimarlar Tasarım
• Açılış Yılı: 1892 (bina), 2011 (SALT Galata olarak açılış)
• Mimari Akım: Neoklasik mimari ve çağdaş dönüşüm
• Öne Çıkan Özellik: Osmanlı Bankası binasının kültür ve sanat merkezine dönüştürülmüş iç mekân tasarımı
• Konum: İstanbul, Türkiye
• Resmi Web Sitesi: saltonline.org

1892’de açılışı yapılan Osmanlı Bankası’nı barındıracak orijinal SALT Galata binasını Fransız Levanten mimar Alexandre Vallauri tasarladı. Karşıt cephelerde uygulanan neoklasik ve oryantal mimari üsluplarla şaşırtıcı derecede farklı ama bir o kadar da İstanbul’a özgü bir yapı olan SALT Galata, geçtiğimiz on yılda Mimarlar Tasarım tarafından yeniden tasarlandı ve önemli yeni yapısal müdahaleler gerçekleştirildi.

Ofisin mimari yaklaşımı, orijinal çağdaş özellikleri ortaya çıkarmak için binayı sonradan eklenmiş yüzeylerden arındırdı; bu süreç yapının tarihsel kimliğini koruyarak çağdaş bir kültür mekânına dönüşmesini sağladı.

Yenilenen yapı içerisinde Osmanlı Bankası Müzesi; atölye alanları; arşiv araştırma projelerinin yorumlandığı ve tartışıldığı bir açık Arşiv; geçici bir sergi alanı yanı sıra bir cafe, restoran ve kitapçı bulunuyor; çok katmanlı programı sayesinde yapı, kent yaşamıyla güçlü bir bağ kuruyor.

Pilevneli Galeri

• Mimar: Autoban (Taksim mekânı)
• Açılış Yılı: 2010
• Mimari Akım: Çağdaş ve endüstriyel iç mekân tasarımı
• Öne Çıkan Özellik: Ham beton yüzeyler ve esnek sergi alanları sunan modern galeri düzeni
• Konum: İstanbul, Türkiye
• Resmi Web Sitesi: pilevneli.com

Uyarlamalı yeniden kullanımın iddialı örneklerinden Pilevneli Galeri, sanat ve kültür odaklı bir kentsel dönüşüm geçirmekte olan Taksim Dolapdere’de bulunuyor; İstanbul’daki çağdaş müze ve sanat galerileri arasında endüstriyel dönüşüm yaklaşımıyla öne çıkıyor.

Antrasit dikey nötr bir cephe ve özenle oluşturulmuş doğrusal açıklıkları ile dikkat çeken Pilevneli binası, üst üste bindirilmiş boya kaplamaları ve kaba ateş tuğlası duvarları ile, zamanın izlerini yansıtan temiz ama orijinal yüzeyler yaratmak için minimal düzeyde onarılmasının yanı sıra grotesk beton karkas, ek çelik kirişlerle güçlendirildikten sonra, eğik yapısı korunarak muhafaza edildi; bu yaklaşım çağdaş müze mimarisi ve kültürel mirasın korunması açısından güçlü bir örnek.

Pilevneli Galeri, binanın ve semtin tarihinin izlerini taşırken, hem ulusal hem de uluslararası sanatçılar için 1500 metrekarelik çağdaş bir galeri alanı sağlıyor ve ziyaretçi deneyimini merkeze alan esnek bir sergi mekânı sunuyor.

Anadolu Medeniyetleri Müzesi

• Mimar: Tarihi yapı; Osmanlı dönemi Mahmut Paşa Bedesteni ve Kurşunlu Han (mimar bilinmiyor)
• Açılış Yılı: 1921 (koleksiyonun temeli), 1968 (mevcut yapıda düzenleme)
• Mimari Akım: Osmanlı sivil mimarisi
• Öne Çıkan Özellik: Restore edilmiş bedesten ve han yapılarında sergilenen arkeolojik koleksiyon
• Konum: Ankara, Türkiye
• Resmi Web Sitesi: anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr

1997 yılında Avrupa’da yılın müzesi seçilen Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Ankara Kalesi’nin dış duvarının güneydoğu tarafında, Atpazarı mahallesinde, birbirine bitişik iki Osmanlı yapısında yer alıyor; Türkiye’de tarihi dokusuyla öne çıkan önemli müze ve sanat galerileri arasında.

Yeni bir işlevle yeniden tasarlanan müze; Mahmut Paşa Bedesteni ve Kurşunlu Han isimli iki ayrı binadan, 11 alt bölüm ve 3 ana bölümden oluşan kapsamlı bir kompleks. Mahmut Paşa Bedesteni’nin Fatih dönemi baş vezirlerinden Mahmut Paşa tarafından 1464-1471 yılları arasında inşa edildiği düşünülüyor; Kurşunlu Han ise Fatih dönemi baş vezirlerinden Mehmet Paşa’nın İstanbul’un Üsküdar ilçesindeki imaretine vakıf olarak yaptırdığı bir yapı.

1881 yılında çıkan yangının ardından terk edilen her iki yapı, Atatürk’ün isteğiyle Anadolu’dan toplanan eserleri sergilemek amacıyla uzun yıllar süren yenileme çalışmaları sonucunda kapsamlı bir müzeye dönüşüyor. Osmanlı sivil mimarisi ile çağdaş müze mimarisi anlayışının buluşmasına örnek olan bu dönüşüm kültürel mirasın korunarak kamusal bir mekâna taşınmasının güçlü bir örneği.