white banner

Modanın Tarihsel Evrimi: 20. Yüzyıla Giriş

Modanın Tarihsel Evrimi: 20. Yüzyıla Giriş
OGGUSTO CLUB’A ücretsiz üye olarak yazıyı sesli dinleyebilirsiniz.

Yazı Boyutu:

Sürekli gelişen, değişen ve başa dönen modanın referans aldığı dönemlere yakından bakış. Bu durağımız, Edward dönemiyle I. Dünya Savaşı’nı kapsayan 20. yüzyıla giriş modası.

Yeni bir yüzyıla girerken moda, kadının toplumdaki yerini yeniden tanımladı. Bir yanda korselerin şekillendirdiği, tüylü şapkalarla taçlanan aristokratik bir zarafet; diğer yanda çalışan, okuyan, oy hakkı talep eden yeni bir kadın vardı. Modanın tarihine göz atmak, insanlık tarihini okumanın da bir yolu… Bu yazı serisinde modanın referans olarak kullandığı dönemlere yakından bakıyoruz.


1890’ların Sonu–1914: Edward Dönemi Modası


20. yüzyılın ilk 20 yılı moda tarihine ışık tutan bu karede, dönemin zarif silüetini yansıtan uzun elbiseler, dantelli detaylar, abartılı geniş şapkalar ve dönemin estetik anlayışını tamamlayan aksesuarlarla kuşanmış, stil sahibi kadınlar bir araya gelerek o dönemin giyim kültürünü gözler önüne seriyor.

Edward dönemi modası, 1890’ların sonu ile 1914’te I. Dünya Savaşı’nın başlaması arasındaki dönemin giyim kuşam stillerini tanımlar. Dönem adını 1901–1910 yılları arasında tahtta kalan İngiliz Kralı VII. Edward’dan alır. Kralın hedonist yaşam tarzından ilham alan kadın modası, bu yıllarda yeni bir ihtişam ve şaşaaya büründü. Dönem, Fransa’da La Belle Époque (Güzel Çağ) olarak anılan yıllarla da örtüşür.

Bu görsel, 20. yüzyılın ilk 20 yılında kadın siluetini şekillendiren, beli sıkıca saran ve genellikle göğüs hizasından kalçaya kadar uzanan, dönemin moda anlayışını yansıtan bir korsenin detaylı bir fotoğrafını sunuyor.

Dönemin en belirleyici tasarım trendi, Viktorya döneminin kum saati siluetinin aksine kadın siluetinde S formu yaratan korselerdi. Önden düz ve eğimli kesilen bu korseler kalçaları geriye, göğsü öne iterdi. Göğüs tek parça hâlinde öne çıkan “güvercin göğüs” görünümü kazanırdı. Dönemin ideal kadın figürü bu dolgun ve olgun siluetti.

Yirminci yüzyılın başında kadın modası büyük ölçüde bir statü meselesiydi. Kadınlar özel dikim elbiseler giyiyordu. İmkânı olanlar ipek, saten veya şifon gibi gösterişli ve zarif kumaşlardan dikilmiş elbiseleri tercih ediyordu. Şeftali, lavanta ve güvercin mavisi gibi pastel tonlar popülerdi.

Kral VII. Edward

Bir portre çalışmasında, sakallı ve madalyalı, kraliyet üniforması giymiş Kral VII. Edward, görkemli kıyafetleri ve tacıyla yanında oturan Kraliçe Alexandra ile birlikte dönemin resmiyetini ve soyluluğunu yansıtan bir duruş sergiliyor.
Kraliçe Alexandra ve Edward VII / wikimedia

Kraliçe Victoria’nın 1901’de hayatını kaybetmesiyle oğlu Edward tahta geçti. Yaklaşık 59 yıl Galler Prensi olarak kalan Edward, bu unvanı en uzun süre taşıyan isim rekorunu bir asrı aşkın süre elinde tuttu; rekor ancak 2017’de Charles’a geçti. Edward ilgisinin büyük bölümünü şatafatlı yaşam tarzına ayırdı. Ünlü aktris Lillie Langtry’nin de aralarında bulunduğu sayısız ilişkisiyle bilinirdi. Rivayete göre Sarah Bernhardt da bu isimlerden biriydi.

Dönemin trend belirleyicisi İngiliz kraliyet ailesiydi. İngiliz yüksek sosyetesi kültürel elit olarak hüküm sürerken Edward’ın şatafatlı yaşamı davranışların ve modanın tonunu belirliyordu. Orta sınıf kadınlar elitlerden ilham alıyor, imkânları ölçüsünde onların stilini yakalamaya çalışıyordu.

İkinci Sanayi Devrimi’nin Kadın Modası Üzerindeki Etkisi

19’uncu yüzyılın son çeyreğinde İkinci Sanayi Devrimi’nin getirdiği yeni teknolojiler insanların yaşam biçimini değiştirmeye başladı. Fabrikalaşmayla birlikte büyüyen orta sınıf, yeni bir refah düzeyinin belirlenmesinde etkili oldu.

Dikiş makineleri hazır giyimin üretilmesini mümkün kıldı ve kadınların kendi kıyafetlerini daha kolay dikebilmesini sağladı. Yeni orta sınıf içinde okuryazarlığın artması kadınların bilgiye erişimini kolaylaştırdı.

Daha önce kadınların çalışması önünde sıkı yasaklar ve engeller varken, daktilonun, telefonun ve telgrafın iş hayatında yaygınlaşmasıyla kadınlar için yeni iş fırsatları doğdu.

Kadın işgücünün büyük bölümü uzun saatler boyunca düşük ücretle, kötü havalandırılan fabrikalarda ve imalathanelerde çalışıyor olsa da yeni bir kadın tipinin doğuşu kaçınılmazdı. 1900’lerin başındaki bu yeni kadın eğitimli, bilgili ve siyasi ve toplumsal konularla ilgiliydi.

Aktif ve dışa dönük bu eğitimli orta sınıf kadının karşısında ise Edward döneminin lüks ve hedonizmle örülmüş kültürü duruyordu.


Edward Dönemi Stil İkonları


Charles Dana Gibson imzalı bu siyah beyaz illüstrasyonda, döneminin zarafet ve güzellik sembolü olan Gibson Kızı'nın profilden bir portresi görülüyor; kadının hacimli saçları ve sofistike duruşu, 20. yüzyıl başlarının ikonik moda anlayışını yansıtıyor.
Charles Dana Gibson’ın bir “Gibson Kızı” portresi. Not: Bu görsel, ABD Posta İdaresi tarafından ilk kez 3 Şubat 1998’de tedavüle çıkan 32 sentlik posta pulu için seçilmişti.

Her moda çağının kendi arketipleri vardır. Edward döneminde trendleri belirleyenler Gibson Girl ve Alice Roosevelt Longworth’tü.

Gibson Girl, Amerikalı illüstratör Charles Dana Gibson’ın çizimlerinde tasvir edilen isimsiz, hayalî bir karakterdi ve yaklaşık 20 yıl boyunca kadınlık idealinin belirleyicisi oldu.

Gibson Girl çizimleri zamanla daha fazla yayında yer aldıkça dönemin genç kadınlarını tarz ve yaşayış olarak da etkisi altına aldı.

Gibson Girl genç ve güçlü, eğlenceyi seven ama sofistike bir kadındı. Uzun boynu, dolgun göğsü ve kalçaları ve dar beliyle uzun ve sülün gibiydi. Tepede toplanmış kabarık saçları ve aristokratik duruşuyla hemen her yerde genç kadınların ilham kaynağı oldu. Akıllı, bağımsız ve etkileyiciydi; ancak siyasi ya da toplumsal konularda tavrını belli etmezdi.

Gibson Girl ticari açıdan da bir talih kuşu gibiydi. Yüzü ve silueti tepsilere, yastık kılıflarına ve küllüklere basılıyordu.

Siyah beyaz bir portrede, döneminin asi ruhunu yansıtan ve stil ikonu olarak bilinen Alice Roosevelt, yukarıda toplanmış saçları ve yüksek yakalı, zarif bir bluz giymiş halde, kendinden emin bir ifadeyle izleyiciye bakıyor.
Alice Roosevelt’in 1903’te çekilmiş, elle renklendirilmiş fotoğrafı. Göz alıcı bir güzelliğe sahip olan Alice Roosevelt, açık sözlülüğü ve sıra dışı tavırlarıyla Amerikan halkının gönlünü kazanmış, halk ona “Prenses Alice” lakabını takmıştı. Kaynak: Kongre Kütüphanesi /wikimedia

Alice Roosevelt Longworth, ABD Başkanı Theodore Roosevelt’in en büyük kızıydı ve ülkenin en yüksek profilli sosyete figürlerinden biriydi. Güzel ve açık sözlü Alice erkeklerle otomobile biniyor, sigara içiyor ve Emily Spinach adını verdiği evcil bir yılan besliyordu. En sevdiği açık gri-mavi ton onun adıyla “Alice blue” olarak anıldı ve 1919’da sahnelenen Irene müzikalinin “Alice Blue Gown” şarkısına ilham verdi.


Yeni Bir Yüzyıl, Eteklerde ve Elbiselerde Yeni Moda Trendleri


Yüzyılın değişmesiyle kıyafetlerin tasarım trendleri de değişti. Bir önceki yüzyılın kabarık etekleri ve ağır kumaşları yerini, bitmeyen bir yaz mevsimini çağrıştıran ve hareketli yaşama uyum sağlayan hafif kumaşlara bıraktı.

İki parçalı elbiseler popülerlik kazandı. Etekler kalçada daralıyor, uçlarda trompet ya da lale formunda dalgalanıyordu. Etek uçları kumaş ve dantelden fırfırlarla süsleniyordu.

Etek boyu kimi zaman yeri süpürecek kadar uzun, kimi zaman mütevazı biçimde daha kısaydı. Çalışan kadınlar üniforma ya da iş kıyafeti giymiyorlarsa genellikle iki parçalı kıyafetleri tercih ediyordu. Çay partileri ve yemekler için dantelli elbiseler, akşamlar için ise daha derin yakalı gece kıyafetleri giyiliyordu.

1880’lerde öne çıkan iyi kesim ceketler popülerliğini artırdı ve 1900’lerle birlikte terzi ustalığıyla dikilmiş takımlar yaygınlaştı.

Edward Dönemi Bluzları ve Korseleri

Dönemin üst giyim parçalarının en belirgin özelliği dantel ve boncuk işlemeleri ve fırfır şeritlerle zenginleştirilmiş görünümleriydi.

Korse göğsü tek bir kütle hâlinde toplardı. Bu görünüm, önden kabarık bluzlarla daha da vurgulanırdı. Yakalar dantel ya da hafif kumaşlarla boyna kadar yükseltilirdi.

Erken Edward döneminde kollar omuzda dar, aşağı doğru genişleyen ve bilekte yeniden daralan biçimdeydi. 1905 civarında bilekteki darlık tamamen ortadan kalktı ve geniş, dökümlü kollar yaygınlaştı.

Edward Dönemi Aksesuarları

Nora Bayes, dönemin modasına yön veren büyük ve dikkat çekici bir şapka takarak kameraya bakarken, saçlarını özenle şekillendirmiş ve zarif duruşuyla vintage stilin zamansız cazibesini gözler önüne seriyor.
Dönemin ünlü vodvil şarkıcısı Nora Bayes, Edward dönemi modasının simgesi geniş kenarlı şapkası ve dantel yakalı elbisesiyle. Kaynak: Library of Congress / wikimedia

1800’lerin sonundan kalan bağcıklı ve düğmeli botlar Edward döneminde de yaygındı. En makbul olanlar ince ve yumuşak keçi derisinden yapılıyordu. Daha uygun fiyatlı modeller ise daha kalın ve ağır derilerden üretiliyordu.

Audrey Hepburn'ün My Fair Lady filmindeki Eliza Doolittle karakterini canlandırırken, zarif bir şapka ve dönemin göz alıcı kostümlerinden biriyle asil ve incelikli duruşunu sergilediği, kült filmden unutulmaz bir anı yakalayan detaylı bir fotoğraf.
Audrey Hepburn, “My Fair Lady” (1964) filmindeki ikonik Ascot kostümüyle. Cecil Beaton’ın Edward dönemi modasından ilham alarak tasarladığı tüylü dev şapka, dantel yaka ve şemsiye, dönemin zarafetini beyaz perdeye taşıdı. Beaton bu kostümlerle En İyi Kostüm Tasarımı Oscar’ını kazandı. Fotoğraf: Warner Bros.

Geniş kenarlı şapkalar tüylerle, kimi zaman bütün kuşlarla süsleniyordu. Bu süslemeler zaman zaman şapkanın kenarlarını örtecek kadar bol kullanılıyordu. Şapkalar 1910’ların başında en geniş hâline ulaştı. 1912’den itibaren küçülmeye başlasa da tüy kullanımından vazgeçilmedi.

Gibson modeli kabarık saçlar, kuş tüyleriyle süslenmiş büyük şapkalarla daha da gösterişli hâle geliyordu. Pikniklerin en popüler aksesuarı ise şemsiyelerdi.


Paul Poiret: Edward Döneminin Etkileyici Moda Tasarımcısı


Erken 20. yüzyılın çığır açan moda tasarımcısı Paul Poiret'nin korse kullanımına son veren ve modern siluetler sunan, döneminin göz alıcı özgün bir eserini zarif ve akıcı çizgileriyle sergileyen bir kadın
Paul Poiret, y. 1913. Kaynak: Kongre Kütüphanesi / wikimedia

Bu noktada ayrı bir başlık açmakta fayda var, çünkü Edward dönemi kadın modasının en etkileyici tasarımcısı Paul Poiret, modern giyim formlarının öncülerinden biriydi. 1903’te Paris’te kendi moda evini açan Poiret, tasarımlarında klasisizm, oryantalizm ve Art Nouveau gibi akımlardan ilham aldı. Konforlu stilleriyle kadınları korsenin kısıtlayıcılığından kurtardı ve etki yaratmak için drapeye başvurdu.

20. yüzyılın ilk 20 yılındaki moda akımlarını gözler önüne seren bu detaylı görselde, dönemin zarif çizgilerini taşıyan şık elbiseler giymiş, büyük şapkalı bir kadın önde dururken, arka planda da dönemin giyim tarzını yansıtan diğer figürler yer alıyor ve bu sahne, moda tarihi için önemli bir kesit sunuyor.
Paul Poiret’nin ünlü “abajur” tuniği, sorguçlu türban ve şalvar tarzı pantolonla, 1913. Petit Palais, “Modernitenin Paris’i 1905-1925” sergisi.

Oryantalist tarzı Avrupa’ya sevdiren Paul Poiret, harem pantolonu ve tunik gibi formları haute couture’a taşıdı. 1911’de Les Parfums de Rosine’i kurarak kendi parfüm markasını yaratan ilk couturier oldu. 20. yüzyılın başında dönemin en ünlü couture tasarımcılarından biri olan Poiret, bugün modern moda tasarımının kurucu isimleri arasında kabul ediliyor.

20. yüzyılın ilk 20 yılına ait bu moda tarihi karesinde, dönemin zarif estetiğini yansıtan uzun elbiseler, büyük şapkalar ve özenli aksesuarlar giymiş bir grup kadın, açık havada sohbet ederken ya da poz verirken görülüyor.
Paul Poiret’nin “Mutluluk Elbisesi” olarak da bilinen Delphinium elbisesi, 1912. Denise Poiret’nin gardırobundan. Musée Galliera, Paris.

1906–1908 arasında yüksek belli, düz kesim ve korsenin dayattığı hatlardan arınmış siluetini tanıttı. Kadınlar S korselerin yerine daha düz korseleri ve sütyenleri tercih etmeye başladı. Ballets Russes’ün 1910’da Paris’te sahnelediği Şehrazat balesinin ardından oryantal stil iyice popülerleşti. Canlı renkli, boncuk işlemeli harem kıyafetlerinden ilham alan egzotik moda konseptleri ortaya çıktı. Edward döneminin sonlarına doğru Poiret’nin tel çemberle açılan abajur tunikleri moda oldu.

Ancak I. Dünya Savaşı tüm bu abartılı trendlere son verdi. Savaş ekonomisi kumaşa ve deriye erişimi kısıtladı ve savaşın yoksunluğunun dikte ettiği daha sade, süssüz stiller ortaya çıktı.


1914–1920: I. Dünya Savaşı Boyunca Kadın Modası


1914–1920 arasında kadın modası, I. Dünya Savaşı kadar kadınların oy hakkı hareketinden de yoğun biçimde etkilendi. Giyim kuşam zaman zaman Edward dönemine referans verse de, Kral VII. Edward’ın 1910’daki ölümüyle bir şeylerin değişmeye başladığı açıktı.

Savaşın patlak vermesinden hemen önce moda, oryantalizmin etkisiyle yumuşak drapeler ve gösterişli desenlerle yepyeni bir görünüme bürünmüştü. Rus köylü kıyafetlerinden ilham alan kalça boyu tunikler bu dönemde öne çıktı ve etkisini savaş yıllarına kadar sürdürdü.

1914’le birlikte kadın kıyafetleri, Edward döneminde kazandıkları keskin ve özenli çizgileri yitirdi. Daha rahat kesimlere duyulan ihtiyaç Poiret stilinin izlerini silmeye başladı. Orta genişlikte etekler ve kalça hizasında ceketlerle giysiler olabildiğince sade olma eğilimindeydi.

I. Dünya Savaşı ve Kadınlar

Savaştan önce moda dünyasına yön veren yer Paris’ti. Ancak savaş kısıtlamaları ve Avrupa ile Amerika arasındaki bağların kopması nedeniyle New York, feminenlikle pratikliği buluşturan tasarımlarıyla yeni bir moda merkezi olarak öne çıktı.

Erkekler cepheye gidince boşalan pozisyonlara kadınlar yerleşti. Daha önce ev işleriyle sınırlı tutulan kadınlar ve genç kızlar fabrikalarda iş buldu, yönetici pozisyonlarına yükseldi, şoför, hemşire ve çiftçi olarak çalıştı. Kızıl Haç gibi kuruluşlarda gönüllü oldular, ordunun yardımcı birliklerinde görev aldılar. Kadınları içine çeken özgürlükçü ve kendine güvenli yeni imajla geleneksel cinsiyet rollerinden uzaklaşılmaya başlandı. Kadınlar artık otomobil kullanıyor ve oy hakkı talep ediyordu. Pantolonun kadın gardırobuna girişi haute couture ya da gündelik moda aracılığıyla değil, büyük ölçüde erkeklerden ödünç alınan iş kıyafetleri sayesinde gerçekleşti.

Birçok iş kolu, pantolon da dahil olmak üzere üniforma giymeyi gerektiriyordu. Askerî görünüm moda tasarımına da sızdı. Militer tunik ceketler, kemerler ve apoletler görünürlük kazandı. Savaş boyunca insanlar daha sade bir yaşamı benimsedi. Kadınlar daha az mücevher taktı ve Edward döneminin savurgan giyim tarzı bir kenara bırakıldı.

Kadınlar yeni görevleri için giyinirken cinsiyetin dikte ettiği kıyafet kodları da esnedi. Etekler kısaldı, renkler koyulaştı.

I. Dünya Savaşı Dönemi Kıyafetleriyle Tanışma

1914 yılı güçlü bir Edward dönemi etkisiyle başladı. Kadınlar göğüs kısmı dantelle kabartılmış bluzlar ve ayak bileğine kadar inen uzun, dar etekler giyiyordu. Rus köylü stilinden ilham alan ve Poiret’nin de yorumladığı tunik, savaş yıllarında militer stille harmanlandı.

Siyah beyaz bir fotoğrafta, elinde zarif bir yelpaze tutan ve dantel işlemeleriyle dikkat çeken, katmanlı, fırfırlı yüksek yakalı bir elbise içinde, dönemin önde gelen moda tasarımcısı Jeanne Paquin, haute couture'ün ikonik bir temsilcisi olarak dikkat çekiyor.
Modacı Jeanne Paquin, Paris’te Rue de Presbourg’daki evinde poz verirken, 1913. Fotoğraf: André Taponier. Kaynak: Dominique Sirop, “Paquin” (Adam Biro Yayınları, 1989), Paquin Arşivi, Paris. / wikimedia

Uluslararası ün kazanan ilk büyük kadın couturier’lerden Jeanne Paquin, daha aktif bir yaşam süren yeni kadın için kıyafetler tasarladı. Diz hizasında daralarak yürümeyi zorlaştıran dar eteklere pile ekleyerek hareket özgürlüğü sağladı. Tasarımları iyi terzilik ile feminen drapelerin buluşması gibiydi.

Moda tarihinin önde gelen figürlerinden Jeanne Lanvin'in 20. yüzyılın ilk yirmi yılında moda dünyasına yön veren vizyonunu yansıtan, dönemin özgün silüetlerini ve zarif detaylarını sergileyen, ince işçilikle tasarlanmış bir kıyafet içinde çekilmiş detaylı ve anlamlı tarihi portresi.
Paquin Moda Evi’ne ait bir kıyafet, “Les Modes” dergisi için fotoğraflandı, Ocak 1906. Kaynak: Dominique Sirop, “Paquin” (Adam Biro Yayınları, 1989), Paquin Arşivi, Paris. / wikimedia

1915’te “savaş krinolini” adı verilen yeni bir trend doğdu. Çan formundaki bir eteğin üzerine daha geniş bir üst etek giyilerek oluşturulan bu stilde düşük omuzlar ve geniş yakalar ön plandaydı. Ancak çok fazla kumaş gerektiren bu kıyafet, savaş koşullarında savurganlık olarak eleştirildi.

1900’lerden 1918’e Defileler

Defilelerin kökleri 1900’lerin başına uzanır. Londra’da Lucile (Lady Duff Gordon) müşterileri için ilk manken geçitlerini düzenliyordu. O güne kadar tasarımcılar yeni stil, kesim ve kumaş kombinasyonlarını müşterileriyle birebir çalışarak belirlerdi. Paul Poiret’nin 1911’de çıktığı Avrupa turu ve hayır etkinliklerinde, tiyatrolarda ve mağazalarda düzenlediği gösteriler defileleri yaygınlaştırdı. Diğer modacılar da kısa sürede bu akımı izledi.

Savaş yıllarında defileler yardım fonu toplamak amacıyla da düzenlendi. 1914’te Vogue editörü Edna Woolman Chase, New Yorklu tasarımcıların çalışmalarını sergileyebilecekleri bir hayır defilesi düzenledi. Fashion Fête adıyla anılan etkinlik, Amerikan modasının kendi sahnesini kurmasında önemli bir adım oldu.

Bir Klasiğin Doğuşu: Trençkot

Trençkot, askerî kıyafetlerden sivil gardıroba geçen parçaların en ünlüsüydü ve genellikle haki rengindeydi. Adını siperlerden (trench) alan mont, her hava koşulunda giyilebilecek dış giyimler için de ilham kaynağı oldu. Londra’da Burberry’nin patentli, nefes alan ve su geçirmeyen kumaşı gabardin, askerî kullanım için onay aldı. Bu yeni militer montun yakaları genişti, sırtında ek bir kat kumaş vardı ve kemerliydi.

Savaş Dönemi ve Spor Giyim

Sosyal yaşamda aktif olan kadınlar araba kullanırken, bisiklete binerken, golf oynarken, yürüyüşe çıkarken, paten kayarken ve yüzerken her aktiviteye uygun farklı kıyafetler giyiyordu. Kadınların benimsediği daha hareketli yaşamla birlikte cinsiyete göre tanımlanan kıyafet kuralları da gevşedi ve bugün spor giyim dediğimiz stiller doğdu.

Kayak, örneğin, pratik bir ulaşım biçimi olmaktan çıkıp popüler bir spora dönüştü. Kayak ve benzeri sporlara uygun olmayan uzun eteklerin yerine kadınlar golf pantolonlarının üzerine diz hizasında kısa etekler giymeye başladı.

Burberry, gabardin kumaşının rüzgâra ve kara karşı sağladığı korumadan yola çıkarak yeni pantolon ve ceketler üretti.

Mayolar da daha az gösterişli ama gerçekten yüzmeye imkân veren biçimde tasarlanmaya başladı. Avustralyalı yüzücü Annette Kellerman’ın öncülük ettiği, kadınlara suda büyük özgürlük tanıyan tek parça mayolar bu yıllarda yaygınlaştı.

Modern Sütyenin Doğuşu

Kadın iç giyiminde kilit rol oynayan gelişme de bu dönemde yaşandı. New York sosyetesinden Mary Phelps Jacob, sonradan Caresse Crosby adıyla tanınacak olan genç kadın, 1914’te ABD’de patentlenen ilk modern sütyenlerden birini tasarladı. O güne dek göğüsler korseyle toplanıyordu. Bu yeni tasarım ise yumuşak ve kalıpsızdı ve desteğini omuz askılarından alıyordu.

Korseler hiçbir zaman tamamen terk edilmedi, ancak daha konforlu olacak biçimde yeniden tasarlandı. Duruşu düzeltmeye yardımcı olan Spirella korseler, kişinin ölçüleri alınarak özel olarak üretiliyordu.

Saçlar ve Şapkalar

Siyah beyaz bu tarihi portrede, kısa saçlı, kahküllü ve inci kolyeli zarif bir kadın olan Irene Castle, koyu renk, yüksek yakalı bir giysi içinde hafifçe yana dönük, nazik bir ifadeyle kadraja bakıyor, dönemin şıklığını yansıtıyor.
Irene Castle

Dönem boyunca saçlar hafifçe dalgalandırılıyor, arkaya ya da tepeye taranıyordu. Hafifçe yandan ayrılmış dalgalı saçlar kısa kesimlerin de vazgeçilmeziydi. Savaş yıllarında kadınlar saçlarını giderek daha kısa kestirmeye başladı. Dansçı Irene Castle’ın 1910’ların ortasında benimsediği kısa kesim, bir sonraki on yılın simgesi olacak bob saçın habercisiydi. Bugün hâlâ çok tercih edilen bob kesim, 1920’lerde kadınlar arasında zirveye ulaştı; alna yatay takılan saç bantları da bu kesimin en sevilen eşlikçisi oldu.

Önceki dönemin geniş kenarlı şapkaları yerini daha küçük modellere bıraktı. Süsleme olarak yapay çiçekler kullanılıyordu. Militarizm burada da etkisini gösterdi ve asimetrik takılan kepler çok popüler oldu.


1. Dünya Savaşı’nın Moda ve Kültür Üzerindeki Etkisi


Zorlu savaş yılları, 1918 grip salgınının yıkıcı etkileriyle birleşince dünyayı adeta dizlerinin üzerine çöktürdü. 11 Kasım 1918’deki ateşkesin ardından yaraları sarmak hiç kolay olmadı.

Savaş yıllarında kazanılan özgürlükler kalıcı izler bıraktı. İngiltere’de kadınlar 1918’de belirli koşullarla, ABD’de ise 1920’de oy hakkı kazandı. Özgürlük ile yaşananların yarattığı uyanış birleşince yeni bir duygu ve yeni bir kültür doğdu. Anı yaşayan, kurallara aldırmayan bu kuşak, kendine özgü görünümü, müziği ve modasıyla Kükreyen Yirmiler’i ve Caz Çağı’nı başlattı.


20. Yüzyılın İlk 20 Yılının Günümüz Modasındaki Yansımaları


Modanın Tarihsel Evrimi: 20. Yüzyıla Giriş
Balmain 2013 Sonbahar/Kış
Modanın Tarihsel Evrimi: 20. Yüzyıla Giriş
Chloé 2016 Sonbahar/Kış
Modanın Tarihsel Evrimi: 20. Yüzyıla Giriş
Dior 2009 Sonbahar/Kış

Edward döneminin ihtişamı ile savaş yıllarının sadeliği arasında sıkışan bu 20 yıl, modanın bugün hâlâ dönüp dönüp baktığı bir arşiv gibi. Dönemin en kalıcı mirası trençkot. Siperlerde doğan militer parça, gabardin kumaşı, apoletleri ve kemeriyle bugün hem erkek hem kadın gardırobunun en zamansız klasiklerinden biri olarak her sezon yeniden yorumlanıyor.

S siluetinin ruhu ise korsenin modern hâllerinde yaşıyor. Belin vurgulandığı büstiyer üstler, korse detaylı ceketler ve göğsü öne çıkaran yapılandırılmış kesimler, Edward döneminin heykelsi kadın figürüne doğrudan selam gönderiyor. Yüksek dantel yakalı, önden kabarık romantik bluzlar da benzer biçimde tasarımcıların sık başvurduğu vintage referanslar arasında.

Gibson Girl’ün tepede toplanmış, hacimli ve hafif dağınık saçları özellikle gelin saçlarında ve kırmızı halı topuzlarında güncelliğini koruyor. Paul Poiret’nin oryantalizmi ise kimono formlu paltolarda, harem pantolonlarında, türbanlarda ve canlı renkli işlemelerde defilelere geri dönüyor.

Bu etkinin en sinematik örneklerinden biri Marc Jacobs’ın Louis Vuitton için tasarladığı 2012 Sonbahar/Kış koleksiyonuydu. Podyuma bir buharlı tren yanaşmış, modeller hamalların taşıdığı valizlerle birlikte Edward dönemi seyahatlerini çağrıştıran büyük şapkalar ve uzun siluetlerle trenden inmişti.

Modanın Tarihsel Evrimi: 20. Yüzyıla Giriş
Givenchy 2018 Sonbahar/Kış
Modanın Tarihsel Evrimi: 20. Yüzyıla Giriş
Gucci 2012 Sonbahar/Kış
Modanın Tarihsel Evrimi: 20. Yüzyıla Giriş
Louis Vuitton 2012 Sonbahar/Kış
Sıkça sorulan sorular
Edward dönemi modası hangi yılları kapsar?

Edward dönemi modası 1890'ların sonundan 1914'te I. Dünya Savaşı’nın başlamasına kadar uzanır. Dönem adını 1901–1910 arasında tahtta kalan İngiliz Kralı VII. Edward’dan alır ve Fransa’daki Belle Époque ile örtüşür.

Edward döneminin S silueti nedir?

S silueti, önden düz ve eğimli korselerin kalçayı geriye, göğsü öne itmesiyle oluşan, yandan bakıldığında S harfini andıran kadın siluetidir. Viktorya döneminin kum saati siluetinin yerini almıştır.

Gibson Girl kimdir?

Gibson Girl, Amerikalı illüstratör Charles Dana Gibson’ın çizimlerinde hayat bulan hayalî bir kadın karakterdir. Uzun boyu, dar beli ve tepede toplanmış kabarık saçlarıyla yaklaşık 20 yıl boyunca dönemin kadınlık idealini temsil etmiştir.

Paul Poiret modaya ne kazandırdı?

Paul Poiret, korsenin kısıtlayıcı siluetini düz kesim ve drapeli elbiselerle değiştiren Parisli modacıdır. Harem pantolonu ve tunik gibi oryantalist formları haute couture’a taşımış, 1911'de kendi parfüm markasını kuran ilk couturier olmuştur.

Trençkot nasıl ortaya çıktı?

Trençkot, I. Dünya Savaşı’nda askerler için geliştirilen dayanıklı montlardan doğmuştur. Burberry’nin nefes alan ve su geçirmeyen gabardin kumaşıyla öne çıkan bu parça, savaştan sonra sivil gardıroba geçmiş ve bir asrı aşkın süredir klasikler arasında yer almaktadır.

I. Dünya Savaşı kadın modasını nasıl değiştirdi?

Savaş yıllarında kadınlar fabrikalarda, hastanelerde ve tarlalarda çalışmaya başlayınca kıyafetler sadeleşti. Etekler kısaldı, renkler koyulaştı, militer detaylar yaygınlaştı ve pantolon kadın gardırobuna iş kıyafeti olarak girdi.

Zeynep Özar Berksü
Zeynep Özar Berksü Tüm Yazıları
white banner
Popüler Yazılar
İlgili Yazılar
white banner
Daha keyifli ve kişiselleştirilmiş bir OGGUSTO deneyimi için