Monet’nin Nilüfer Bahçesinden Frida Kahlo’nun Mavi Duvarlı Evi’ne: Sanatçıların Evleri

Monet’den Frida Kahlo’ya, sanat tarihine yön veren isimlerin yaşadığı ve ürettiği sanatçı evleri bugün kapılarını ziyaretçilere açıyor.

Ünlü sanatçıların evleri, eserlerinin ardındaki dünyaya dair beklenmedik ipuçları saklıyor. Pencereden görünen bir manzara, bahçedeki çiçekler veya atölyede yıllardır duran bir obje, kimi zaman sanat tarihinin en tanınmış eserlerinde karşımıza çıkıyor. Dünyada ziyaret edilebilen sanatçı evleri arasında dolaşıyor, bu özel mekânların sanatçıların üretimlerine bıraktığı izleri keşfediyoruz.

Claude Monet’nin Evi ve Bahçeleri – Giverny, Fransa

Claude Monet’nin 1883’ten 1926’daki ölümüne kadar 43 yıl yaşadığı Giverny’deki evi, bugün ressamın tablolarından tanıdığımız nilüfer havuzu ve Japon köprüsünü kendi gözlerinizle görebileceğiniz bir sanatçı ev müzesi. Monet, yıllarca farklı evlerde yaşadıktan sonra 1883’te ailesiyle Paris’in yaklaşık 75 kilometre kuzeybatısındaki Giverny’ye taşındı. Önce kiraladığı pembe cepheli evi 1890’da satın aldı ve zaman içinde çevresini kendi zevkine göre şekillendirdi.

Giverny’nin asıl sürprizi ise Monet’nin bahçeyi de adeta renklerle çalıştığı bir alana dönüştürmesi. Evin önündeki Clos Normand çiçek bahçesinin ardından 1893’te komşu araziyi satın alarak su bahçesini oluşturdu, Japon köprüsünü yaptırdı ve havuza nilüferler ekti. 1897’den itibaren resmetmeye başladığı nilüferler, ilerleyen yıllarda sanatçının en tanınan serilerinden birine dönüştü.

Bugün Giverny’de Monet’nin pembe cepheli evini, ilk atölyesini, sarı yemek odasını, mavi mutfağını, Clos Normand’ı ve ünlü su bahçesini görmek mümkün. Evde Monet’nin büyük ilgi duyduğu Japon sanatının izleri de var: Duvarlarda sanatçının topladığı Japon baskıları yer alıyor. Ancak buranın yıldızı hâlâ dışarıda; yeşil Japon köprüsünün altında uzanan nilüfer havuzu. Havuz, Monet’nin resimleriyle gerçek dünya arasındaki sınırı birkaç dakikalığına ortadan kaldırıyor.

OGGUSTO Notu: Giverny’ye ziyarete giderseniz, Monet’nin asıl ilgisini çeken şeyin suyun üzerindeki yansımalar olduğunu hatırlayın. Havuzun çevresinde yürürken Japon köprüsüne ve söğütlere direkt bakmak yerine bir de suyun içindeki yansımalarına bakın. Monet, son döneminde çiçeklerin kendisinden çok su, ışık ve yansımalar üzerine yoğunlaşmıştı.

Claude Monet’den Edgar Degas’ya, Çallı Kuşağı’ndan Debussy’ye Empresyonizm (İzlenimcilik) akımının özelliklerini, temsilcilerini ve sanat tarihindeki etkilerini keşfedin.

Leonardo da Vinci’nin Clos Luce Şatosu – Amboise, Fransa

Leonardo da Vinci’nin hayatının son üç yılını geçirdiği Clos Luce Şatosu, Mona Lisa’yı da yanında getirerek 1516’da yerleştiği ve 1519’daki ölümüne kadar yaşadığı Fransa’daki son evidir. Leonardo, 64 yaşında Kral I. François’nın davetini kabul ederek öğrencisi Francesco Melzi ve hizmetkârı Battista de Villanis ile Alpleri aştı. Amboise’daki yeni hayatına başlarken yanında notları ve çizimlerinin yanı sıra Mona Lisa, Azize Anna ile Meryem ve Çocuk İsa ve Vaftizci Yahya tablolarını da getirdi.

Clos Luce, Leonardo için sakin bir emeklilik adresinden çok daha fazlası oldu. “Kralın İlk Ressamı, Mühendisi ve Mimarı” unvanını burada alan sanatçı, resimleri üzerinde çalışmayı sürdürdü. Hidrolik sistemlerden mimariye uzanan projeler geliştirdi ve Romorantin için büyük bir saray ile ideal şehir tasarladı. Vaftizci Yahya ve Azize Anna üzerinde son düzenlemelerini de burada yaptığı biliniyor.

Bugün Clos Luce’de Leonardo’nun yatak odasını, çalışma alanlarını ve Rönesans atölyesi atmosferini yeniden canlandıran bölümleri görmek mümkün. Parkta ise çizimlerinden hareketle hazırlanan 40’tan fazla makine modeli bulunuyor. Evin en ilginç ayrıntılarından biri de 1517’de Leonardo’yu ziyaret eden Kardinal Luigi d’Aragona’nın sekreterinin tuttuğu kayıtlar sayesinde Mona Lisa, Azize Anna ve Vaftizci Yahya tablolarının bir dönem tam da bu evde bulunduğunu biliyor olmamız.

OGGUSTO Notu: Clos Luce’nin bahçesinde Leonardo’nun İstanbul için tasarladığı köprünün modelini arayın. Leonardo, 1502’de Haliç üzerine yapılması için bu köprüyü Sultan II. Bayezid’e önermiş ancak proje hayata geçmemişti. Tasarımın daha küçük ve ahşap bir yorumu yaklaşık 500 yıl sonra, 2001’de Norveç’in Ås kentinde yaya köprüsü olarak inşa edildi.

Gustave Moreau’nun Evi ve Atölyesi – Paris, Fransa

Gustave Moreau’nun Paris’teki evi, sanatçının 1850’lerden ölümüne kadar yaşadığı ve daha hayattayken kendi müzesine dönüştürmeye başladığı sıra dışı bir ev-atölye. Moreau ailesi, La Rochefoucauld Sokağı 14 numaradaki eve 1853’te taşındı ve çatı katında genç ressam için özel bir atölye oluşturuldu. Moreau burada önce ailesiyle, onların ölümünün ardından ise tek başına yaşamayı sürdürdü.

Moreau’nun evle ilişkisini asıl ilginç kılan, eserlerinin geleceğini henüz hayattayken düşünmeye başlaması. Resimlerini satıp koleksiyonu dağıtmak yerine önemli bir bölümünü yanında tuttu ve yıllar boyunca üzerlerinde çalışmayı sürdürdü. 1895’te mimar Albert Lafon’a evi genişleterek müzeye dönüştürme görevini verdi. Moreau’nun geç dönem başyapıtlarından Jupiter ve Semele de bu dönemde tamamlandı.

Bugün Musée Gustave Moreau’da sanatçının yaşam alanlarının yanı sıra binlerce çizim, suluboya ve resimle dolu büyük atölyeler görülebiliyor. Moreau’nun kendi isteğiyle şekillenen müze 1903’te açıldı ve eserlerin yerleşim düzeni büyük ölçüde sanatçının tasarladığı biçimi koruyor.

OGGUSTO Notu: Müzenin ikinci ve üçüncü katlarını birbirine bağlayan spiral merdiveni mutlaka görün. Gustave Moreau’nun evi müzeye dönüştürülürken mimar Albert Lafon tarafından tasarlanan bu merdiven, bugün evin en dikkat çekici ve en çok fotoğraflanan bölümlerinden biri.

Frida Kahlo’nun Casa Azul’u – Mexico City, Meksika

Frida Kahlo’nun doğduğu, 47 yıllık yaşamının 36 yılını geçirdiği ve hayata veda ettiği Casa Azul, bugün Mexico City’nin Coyoacán semtinde sanatçının dünyasını en yakından görebileceğiniz yer. Kahlo’nun babası Guillermo Kahlo tarafından 1904’te yaptırılan ev, Frida’nın çocukluğundan Diego Rivera ile evliliğine kadar hayatının farklı dönemlerine tanıklık etti. Kahlo başka şehirlerde ve ülkelerde yaşadığı yıllarda bile Coyoacán’daki aile evine dönmeye devam etti.

Casa Azul, Frida’nın resimleriyle yaşamı arasındaki bağın en görünür olduğu yerlerden biri. 1925’te geçirdiği ağır trafik kazasının ardından uzun süre yatağa bağlı kalan Kahlo için annesi, yatağının üzerine bir ayna yerleştirdi. Frida bu dönemde kendi portrelerini yapmaya başladı. Sanatçı daha sonra Casa Azul’da pek çok eser üretti. Müze koleksiyonunda Viva la Vida, Frida ve Sezaryen Operasyonu ve Babam Wilhelm Kahlo’nun Portresi gibi eserleri bulunuyor.

Bugün Casa Azul’da Frida’nın yatak odalarını, çalışma alanını, mobilyalarını, kıyafetlerini, kişisel eşyalarını ve Diego Rivera ile birlikte topladığı Meksika halk sanatı ile Kolomb öncesi eserleri görmek mümkün. Gündüz kullandığı yatağın üzerindeki ayna hâlâ yerinde. Sanatçının külleri ise evdeki bir şifonyerin üzerinde duran urnada korunuyor. Bahçesi ve kobalt mavisi duvarlarıyla Casa Azul, Frida’nın tablolarında gördüğümüz renklerin günlük hayatındaki karşılığını da gösteriyor.

OGGUSTO Notu: Casa Azul’da gördüğünüz Frida Kahlo’ya ait kıyafetlerin ve kişisel eşyaların bir kısmı, onlarca yıl boyunca evin kapalı bölümlerinde saklandı. Diego Rivera’nın isteğiyle kapatılan bu alanlar yaklaşık 50 yıl sonra, 2004’te açıldığında Frida’nın elbiseleri, korseleri, ayakkabıları, takıları ve ilaçları dahil yüzlerce obje ortaya çıktı.

Salvador Dalí’nin Portlligat’taki Evi – Cadaqués, İspanya

Salvador Dalí’nin 1930’dan 1982’ye kadar yaşadığı Portlligat’taki evi, küçük bir balıkçı kulübesinden başlayıp yıllar içinde sanatçının dünyasını yansıtan labirent gibi bir yapıya dönüştü. Dalí, Cadaqués yakınlarındaki Portlligat’ı manzarası, ışığı ve sakinliği nedeniyle seçti. Eşi Gala Dalí ile birlikte farklı dönemlerde çevredeki balıkçı kulübelerini satın alarak eve yeni odalar ekledi. Ortaya dar koridorları, farklı kotları ve beklenmedik geçişleriyle sürekli değişen bir yapı çıktı.

Portlligat, Dalí’nin uzun yıllar boyunca ana çalışma alanıydı. 1950’de tamamlanan atölyesi, gün ışığından yararlanmak üzere düzenlenmiş iki büyük pencereye sahipti. Dalí, kendini “İspanya’da güneşin doğuşunu gören ilk kişi” olarak tanımlamayı seviyordu. Bu yüzden yatak odasındaki aynayı, sabahın ilk ışıklarını yatağına yansıtacak şekilde yerleştirmişti. Sanatçı burada en önemli eserlerinden bazılarını üretti.

Bugün evde Dalí ve Gala’nın özel yaşam alanlarını, sanatçının atölyesini, kütüphaneyi ve yatak odalarını gezmek mümkün. Dışarı çıktığınızda ise zeytinlik, avlular, yaz yemek odası ve Dalí’nin yıllar içinde farklı ayrıntılar eklediği sıra dışı yüzme havuzu sizi bekliyor.

OGGUSTO Notu: Portlligat’taki evin çatısındaki dev beyaz yumurtaları gözden kaçırmayın. Dalí’nin eserlerinde sık sık karşımıza çıkan yumurta, sanatçı için doğum, yaşam ve yeniden doğuşla ilişkilendirdiği önemli sembollerden biriydi. Bu motif Portlligat’la öylesine özdeşleşti ki Gala-Salvador Dalí Vakfı da yumurtayı Salvador Dalí Evi’nin simgesi olarak kullanıyor.

Rembrandt’ın Evi – Amsterdam, Hollanda

Rembrandt’ın Amsterdam’daki evi, ressamın 1639’dan 1658’e kadar yaşadığı ve çalıştığı, bugün müze olarak ziyaret edilebilen gerçek evi. Kariyerinin en başarılı dönemlerinden birinde taşındığı bu evde ailesiyle yaşayan Rembrandt, öğrencilerine ders verdi ve müşterilerini ağırladı. Ancak artan borçları nedeniyle 1658’de evden ayrılmak zorunda kaldı.

Evin kalbi, Rembrandt’ın resimlerini ürettiği aydınlık atölyesi. Sanatçı ayrıca Kunstcaemer adını verdiği odada deniz kabuklarından sanat eserlerine kadar dünyanın farklı yerlerinden topladığı sıra dışı objeleri saklıyordu.

OGGUSTO Notu: Rembrandt’ın iflası, aynı zamanda bugünkü mirasının korunmasına yardımcı oldu. Sanatçı 1656 yılında iflas edince, borçlarının ödenebilmesi için tüm eşyaları, sanat eserleri ve koleksiyonundaki objeler tek tek kayda geçirildi. Müzenin odaları yüzyıllar sonra bu ayrıntılı envanterden yararlanılarak yeniden düzenlendi.

Georgia O’Keeffe’nin Abiquiu’daki Evi – New Mexico, ABD

Georgia O’Keeffe’nin New Mexico’daki Abiquiu evi, sanatçının 1949’dan 1984’e kadar yaşadığı ve çölün renklerini evinin içine kadar taşıdığı adobe denilen kerpiç ev-atölyesi. O’Keeffe, yapıyı 1945’te Katolik Kilisesi’nden satın aldığında ev büyük ölçüde harabe halindeydi. Dört yıl süren restorasyonun ardından buraya kalıcı olarak yerleşti.

Evin O’Keeffe’nin sanatında da başrolü var. Sanatçıyı daha evi satın almadan etkileyen avludaki koyu renkli kapı, 20’den fazla resim ve çizimine konu oldu. Kerpiç duvarlar, avlu ve çevredeki New Mexico manzarası da sonraki yıllarda çalışmalarına tekrar tekrar girdi.

Bugün evi rehberli turlarla gezerek O’Keeffe’nin avlusunu, oturma ve yemek odalarını, mutfağını, bahçesini, yatak odasını ve atölyesini görmek mümkün. Sanatçının topladığı taş ve kemiklerden modern mobilyalarına kadar korunan detaylar, O’Keeffe’nin resimlerinde gördüğümüz sade görsel dünyanın günlük hayatındaki karşılığını gösteriyor.

Jackson Pollock ve Lee Krasner’ın Evi – East Hampton, ABD

Jackson Pollock ve Lee Krasner’ın 1945’te yerleştiği East Hampton’daki ev, Pollock’un ünlü damlatma tekniğini geliştirdiği ve bugün boya izleri hâlâ görülebilen atölyesiyle modern sanat tarihinin en önemli sanatçı evlerinden biri. Yeni evlenen çift, Manhattan’dan ayrılarak Springs’teki bu mütevazı eve taşındı. Evin peşinatı için gereken 2.000 doları ise Pollock’un galericisi ve hamisi Peggy Guggenheim borç verdi.

Pollock, arazideki ahırı 1946’da atölyeye dönüştürdü ve tuvallerini yere sererek etraflarında dolaştığı ünlü çalışma yöntemini burada geliştirdi. Autumn Rhythm, Convergence ve Blue Poles gibi eserlerin üretiminden kalan boya izleri bugün atölyenin döşemelerinde görülebiliyor. Pollock’un 1956’daki ölümünün ardından atölyeyi Lee Krasner kullanmaya başladı ve önemli çalışmalarının bir bölümünü burada üretti.

OGGUSTO Notu: Atölyeyi gezerken size verilen özel terlikleri giyerek Pollock ve Krasner’ın çalıştığı orijinal zeminin üzerinde yürüyebilirsiniz. Pollock’un büyük tuvallerini yere sererek çalışırken bıraktığı boya izleri bugün hâlâ zeminde görülebiliyor.

Watteau’dan Klimt’e, Chagall’dan Magritte’e uzanan bu seçkide aşkı anlatan sanat eserlerini keşfedin.