white banner

V&A’de İstanbul’un 1.600 Yıllık Sanat Tarihi: Serginin Küratörü Tim Stanley Anlattı

•
17.11.2026
V&A’de İstanbul’un 1.600 Yıllık Sanat Tarihi: Serginin Küratörü Tim Stanley Anlattı

Yazı Boyutu:

1261’de Cenova’ya gönderilen bir diplomatik hediye, Zeyrek Çinili Hamam’dan sökülüp Paris’te satılan çiniler… Victoria and Albert Müzesi (V&A) İstanbul sergisinin küratörü Tim Stanley, şehrin sanat mirasının az bilinen hikâyelerini paylaşıyor.

Koç Holding iş birliğiyle Londra’daki Victoria and Albert Müzesi’nde (V&A) açılan “Konstantinopolis’ten İstanbul’a: Bir Şehir, İki İmparatorluk”, İstanbul’un 330–1922 yılları arasındaki sanat ve tasarım üretimini 200’ü aşkın eserle ele alıyor. Mücevherlerin, ipek dokumaların, resimlerin ve gündelik eşyaların buluştuğu sergi, 9 Mayıs 2027’ye kadar ziyarete açık. V&A’nin Orta Doğu koleksiyonunun kıdemli küratörü Tim Stanley ile serginin şaşırtıcı eserlerini, Bizans ve Osmanlı sanatının bağlantılarını ve İstanbul’un farklı koleksiyonlara dağılan mirasını konuştuk.

Bir Bakışta Constantinople to Istanbul: One City, Two Empires Sergisi

  • Yer: Victoria & Albert Museum (V&A), South Kensington, Londra
  • Tarih: 7 Kasım 2026–9 Mayıs 2027.
  • Tema: MS 330–1922 arasında İstanbul’un Bizans ve Osmanlı dönemlerindeki sanat ve şehir yaşamı.
  • Küratör: Tim Stanley. Proje küratörü: Bella Radenovic.
  • Sadberk Hanım Müzesi’nden: Üçetek entari, etek ve bluz, ferace, sokak çarşafı, şemsiye, galoş ve potinin yanı sıra Mevlevî tacı tasvirli bir hat levha ile Hattat Sâmi Efendi ve Hattat Hüsnî Efendi’nin eserleri sergileniyor.
  • Yapı Kredi Koleksiyonu’ndan: Osman Hamdi Bey’in 1887 tarihli Gezintide Kadınlar tablosu seçkiye katılıyor.
  • Açılışa katılanlar: Ömer Koç, Ali Y. Koç, Caroline N. Koç, İpek Kıraç, Çiğdem Simavi, Kerim R. Koç ve Esra Koç’un yanı sıra Koç Holding CEO’su Levent Çakıroğlu ve Sadberk Hanım Müzesi Direktörü Hülyâ Bilgi açılışta yer aldı.

Koç Topluluğu’nun 100. yılında Koç Holding’in desteğiyle düzenlenen sergi, İstanbul’un Bizans ve Osmanlı dönemlerini 200’ü aşkın eserle Londra’ya taşıyor. Yaklaşık 1600 yıllık tarihi kapsayan seçki, şehrin sanatını, saray yaşamını ve gündelik alışkanlıklarını ele alıyor. Sadberk Hanım Müzesi’nden tarihî kıyafetler, aksesuarlar ve hat levhaları ile Yapı Kredi Koleksiyonu’ndan Osman Hamdi Bey’in Gezintide Kadınlar tablosu da sergide yer alıyor.

Bizans ve Osmanlı Sanatının Hamileri

Bugün “Bizans sanatı” ve “Osmanlı sanatı” diye adlandırdığımız üretimin arkasında kimlerin emeği vardı?

“Bizans”, başkenti Konstantinopolis olan, Yunanca konuşulan Ortodoks Hristiyan imparatorluğunu tanımlamak için Batı Avrupa’da türetilmiş bir terim. Batı Avrupalılar, elbette İtalya’da kurulmuş olan Roma İmparatorluğu’nun meşru mirasçıları olduklarını düşünüyorlardı. Ancak Konstantinopolis’teki imparatorların, Roma imparatorlarının kesintisiz bir silsile hâlindeki halefleri olduğu gerçeğini kasıtlı olarak görmezden geliyorlardı. Dolayısıyla “Bizans”, başlangıçta küçümseyici bir adlandırmaydı. Bugünse, diğer özelliklerinin yanı sıra büyük sanat eserleriyle de hayranlık duyduğumuz bir uygarlığı tanımlamak için kabul gören bir terim.

Ancak 15. yüzyılın ortalarına gelindiğinde imparatorluk, neredeyse başkent Konstantinopolis ile birkaç kıyı kentinden ibaret kalmıştı. 1453’te, Türkçe konuşulan Sünni Müslüman bir imparatorluğun hükümdarı ve Osmanlı Hanedanı’nın bir üyesi olan Sultan II. Mehmed (Fatih Sultan Mehmed) tarafından fethedildi. Aralarında çok sayıda Ortodoks ve Ermeni’nin yanı sıra farklı geleneklere mensup Yahudilerin de bulunduğu tebaası, siyasi bağlılıkları bakımından “Osmanlı” olarak da anılıyordu.

Bu iki imparatorlukta “Bizans sanatı” ve “Osmanlı sanatı” kapsamındaki eserlerin siparişini verenler, hükümdarlar ve saray çevreleri, üst sınıfların mensupları ve dinî ileri gelenlerdi.

İstanbul’u yüzyıllar boyunca sanatçılar ve zanaatkârlar için bir çekim merkezi yapan neydi?

Emeklerinin karşılığını iyi ödeyeceklerini umdukları, varlıklı ve güçlü sanat hamileri için çalışma fırsatı.

Bizans ve Osmanlı Eserleri Aynı Sergide

Bizans ve Osmanlı dönemlerinin sanat üretimi arasındaki en az bilinen bağlantı sizce nedir?

Sergide, süreklilikleri veya paralellikleri göstermek için Bizans ve Osmanlı eserlerini bir arada sunduğumuz “temas noktaları” var. Osmanlıların yeniden işler hâle getirdiği Roma/Bizans su temin sistemi, VIII. Ioannes Palaiologos ve II. Mehmed’in portrelerini taşıyan İtalyan madalyaları, Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait pişmiş toprak kaplar bunlara örnek. Ancak bu iki gelenek, kendilerini büyük ölçüde birbirlerine karşıtlık üzerinden tanımladı. Dolayısıyla sürekliliklerden gereğinden fazla söz etmek gerçeği çarpıtmak olurdu.

Göstermek istediğimiz, şehrin Konstantinopolis adıyla da İstanbul adıyla da sanatsal fikirlerin çevresindeki dünyaya yayıldığı büyük bir güç merkezi olduğuydu. Şehrin tarihindeki bu iki dönem arasındaki asıl eşdeğerlik de bu tür paralelliklerde ortaya çıkıyor.

İstanbul’u ve şehrin tarihini iyi tanıdığını düşünen birini bu sergide en çok hangi eserler şaşırtabilir?

Aziz Laurentius Palliumu’nun pek çok kişiyi şaşırtacağını düşünüyorum. Çünkü 1261’de yapıldığından bu yana İtalya dışına hiç çıkmadı ve akademik çevreler dışında tanınmıyor. Eser Konstantinopolis’te üretilmemişti. O sırada hâlâ VIII. Mihail Palaiologos’un başkenti olan Nikaia/İznik’te yapılmıştı. Ancak yapılmasının nedeni Konstantinopolis’ti.

1261’in başlarında Konstantinopolis’te yönetim hâlâ, 1204’te şehri ele geçirip “Latin” İmparatorluğu’nu kurarak iktidarı gasbeden Batı Avrupalı Katoliklerin elindeydi. VIII. Mihail şehri yeniden fethetmek istiyordu. Ancak donanması olmadığı için bölgedeki Cenevizli gemi sahiplerinin yardımına ihtiyacı vardı. Bu nedenle Ceneviz Cumhuriyeti ile Nymphaeum Antlaşması’nı imzaladı ve yeni ittifakı simgeleyen diplomatik bir hediye olarak palliumu Cenova’ya gönderdi.

Bu, üç metre genişliğinde, büyüleyici bir kırmızı ipek dokuma. Üzerine, Cenova Katedrali’nin adandığı Aziz Laurentius’un ve onun iki yoldaşı Aziz Sixtus ile Aziz Hippolytus’un yaşamlarından sahneler nakışla işlenmiş. Ortadaki sahnede VIII. Mihail, Aziz Laurentius ve kendi koruyucusu olan adaşı Başmelek Mihail’in eşliğinde Cenova’daki katedrale girmek üzereyken tasvir ediliyor. Bu simgesel bir tasvir, çünkü VIII. Mihail Cenova’da hiç bulunmadı.

İstanbul’da Gündelik Hayat, Resim ve Moda

Sergide, saray çevresinin dışında yaşayan İstanbulluların gündelik hayatından neler görüyoruz?

“Şehirde Yaşam” adını verdiğimiz dördüncü bölümümüz için çeşitli temalar seçtik. Bunlardan biri, Osmanlı döneminde şehirde yaşanan dinî çeşitlilik. Bu kapsamda Sünni İslam’a, tasavvufa, Rum ve Ermeni Hristiyanlığına ve Yahudiliğe yer veriyoruz.

Bir diğer tema ise 19. yüzyılın sonlarındaki Osmanlı kadın modası. Bu tema, İstanbul’daki Sadberk Hanım Müzesi’nin koleksiyonlarına ve uzmanlık birikimine dayanıyor.

Ayrıca İstanbul’un keyifli vakit geçirilebilen bir şehir olduğunu da hissettirmek istedik. Bu nedenle kahvehanelerde ve hamamlarda kullanılan eşyaları da sergiliyoruz.

Londra’dan Tokyo’ya, seyahat planına eklemeye değer moda sergilerini bir araya getirdik.

Osman Hamdi Bey’in resmettiği İstanbul ile sergideki Avrupalı sanatçıların İstanbul’u arasında nasıl bir fark var?

Constantinople dönemine ait bu tarihi siyah beyaz panoramik fotoğrafta, sakin deniz yüzeyinde süzülen geleneksel tekneler ve buharlı vapurların yanı sıra kıyı boyunca sıralanan ahşap yapılar ile tepelerde yükselen kubbeli ve minareli anıtsal camilerin oluşturduğu büyüleyici eski İstanbul şehir silüeti tüm detaylarıyla gözler önüne serilmektedir.
Osman Hamdi Bey, Gezintide Kadınlar, 1887.
Yapı Kredi Bankası Koleksiyonu.

Osman Hamdi Bey son derece yetkin bir ressamdı. Avrupa ve Amerika pazarı için yaptığı resimlerde, figürleri, nesneleri ve mimariyi Avrupa ve Amerikan oryantalizmini örnek alan kompozisyonlarda bir araya getirmeyi tercih ediyordu.

Aradaki temel fark, bu figürleri, nesneleri ve mimariyi bir Osmanlı olarak kavramasıydı. Bunun yanında Avrupa kültürüne dayalı bir eğitim de almıştı ve bu motifleri, söz konusu yabancıların hoşuna gidecek biçimlerde bir araya getiriyordu. Böylece oryantalizmde oryantalistleri geride bırakıyordu.

İstanbul’dan Dünya Koleksiyonlarına

Sergideki İstanbul kökenli eserler, bugün bulundukları yabancı koleksiyonlara hangi yollarla ulaştı?

Constantinople to Istanbul temalı tarihi sepya fotoğrafta, kıyı boyunca sıralanmış ahşap kayıklar ve tenteli taş binaların önündeki geniş rıhtımda gezinen Osmanlı dönemi insanları ile arka planda suyun karşı yakasında yükselen kubbe ve minare silüetleri yer alıyor.
Kahvehanede Bir Sahne, yaklaşık 1809.
Kimliği bilinmeyen Yunan sanatçı.
Görsel: © Victoria and Albert Museum, Londra.

Bu sorunun cevabı biraz karmaşık çünkü neredeyse her eserin farklı bir hikâyesi var. Bizans eserlerinden birinin, Haçlıların 1204’te Konstantinopolis’i yağmalamasının ardından Venedik’e götürüldüğü neredeyse kesin. Daha önce de belirttiğim gibi, başka bir eser 1261’de diplomatik bir hediye olarak Cenova’ya götürüldü. Bir diğeri ise Sultan III. Selim’in Kral III. George’a hediyesiydi.

Sergideki sekiz çini, 1874’te İstanbul’daki Zeyrek Çinili Hamam’dan sökülerek Paris’te satılmıştı. Bu süreci, çok güzel restore edilmiş olan hamam hakkındaki yeni kitapta ele aldım.

V&A bu konuyu son derece ciddiye alıyor. Bu nedenle son yıllarda iki eseri Türkiye’deki müzelere iade ettik ve sergideki eserlerin köken ve sahiplik geçmişlerini uluslararası standartlara uygun biçimde araştırdık.

İstanbul’da Bizans ve Osmanlı Rotası

Bu sergiden sonra İstanbul’un Bizans ve Osmanlı mirasını yerinde görmek isteyenlere nasıl bir rota önerirsiniz?

Constantinople to Istanbul sergisinde eğimli bir kaide üzerinde açık olarak sergilenen tarihi el yazması kitabın sol sayfasında altın yaldızlı tezhip işlemeleri, sağ sayfasında ise detaylı figürler barındıran renkli bir Osmanlı minyatürü ve hat sanatı bölümleri görülmektedir.
Constantinople to Istanbul sergisi, V&A South Kensington, Londra.
Fotoğraf: © Victoria and Albert Museum.

Sergide Hipodrom’un ve Ayasofya’nın ihtişamını ve önemini aktarmaya çalışıyoruz. Ayrıca Topkapı Sarayı’na giren Britanyalı diplomatları ve saraydan çıkan Osmanlı görevlilerini gösteriyoruz. Böylece bu üç yapının, şehrin en önemli mimari anıtları arasında olduğunu dolaylı olarak vurgulamış oluyoruz.

Serginin sonunda, 1799’da Galata Kulesi’nden bakılarak hazırlanmış ve 1811’de yayımlanmış bir panorama gösteriyoruz. Galata Kulesi bugün de muhteşem manzaralar sunuyor.

Görseller: Jas Lehal, Press Association.

Seyahat Planınıza Ekleyin: Dünyada Öne Çıkan Sergiler ve Sanat Etkinlikleri

Sıkça sorulan sorular
V&A İstanbul sergisi nerede?

“Konstantinopolis’ten İstanbul’a: Bir Şehir, İki İmparatorluk” sergisi, Londra’daki Victoria and Albert Müzesi’nin South Kensington yerleşkesinde, 38 ve 39 numaralı galerilerde ziyaret edilebilir.

V&A İstanbul sergisi hangi tarihlerde açık?

V&A İstanbul sergisi, 7 Kasım 2026–9 Mayıs 2027 tarihleri arasında ziyarete açıktır.

V&A İstanbul sergisi neyi konu alıyor?

Sergi, İstanbul’un MS 330–1922 yılları arasındaki Bizans ve Osmanlı dönemlerinde sanat, tasarım ve şehir yaşamını ele alıyor. Mücevherler, dokumalar, el yazmaları, resimler ve gündelik eşyaların bulunduğu 200’ü aşkın eser, şehrin yaklaşık 1.600 yıllık geçmişini yansıtıyor.

V&A İstanbul sergisinin bilet fiyatları ne kadar?

V&A İstanbul sergisinin standart biletleri hafta içi 25 sterlin, hafta sonu 27 sterlindir. V&A üyeleri sergiyi ücretsiz ziyaret edebilir. Müze, biletlerin önceden alınmasını öneriyor.

V&A İstanbul sergisi kimin desteğiyle düzenleniyor?

“Konstantinopolis’ten İstanbul’a: Bir Şehir, İki İmparatorluk” sergisi, Koç Holding iş birliğiyle ve Huo Ailesi Vakfı’nın desteğiyle düzenleniyor.

Tim Stanley kimdir?

Tim Stanley, Londra’daki Victoria and Albert Müzesi’nin (V&A) Orta Doğu koleksiyonunun kıdemli küratörüdür. “Konstantinopolis’ten İstanbul’a: Bir Şehir, İki İmparatorluk” sergisinin küratörlüğünü üstlenmiştir.

Turcel Orman
Turcel Orman Tüm Yazıları
white banner
Popüler Yazılar
İlgili Yazılar
white banner
Daha keyifli ve kişiselleştirilmiş bir OGGUSTO deneyimi için