Ağabeyinin adını taşıyan bir ressam, cevapları kaybolmuş yüzlerce mektup ve mirasını kurtaran bir kadın… Vincent Van Gogh hakkında az bilinen 10 bilgi.
30 Mart 1853’te Hollanda’nın Zundert kasabasında doğan Vincent Van Gogh, bugün sanat tarihinin en çok tanınan isimlerinden biri. Yıldızlı Gece’si, Ayçiçekleri’i ve kulak olayı herkesin bildiği hikâyeler. Ama sanatçının hayatında çok daha az konuşulan detaylar da var: Adını aldığı ağabey, tuvallerine attığı tek kelimelik imza, bir kümes kapısında yıllarca unutulan portre gibi.
Sanatçının kronolojisini ve en önemli eserlerini Van Gogh’un hayatı ve eserleri rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık. Bu yazıda ise o rehberin dışında kalan, az bilinen 10 bilgiye odaklanıyoruz.
- 1. Van Gogh, Ölü Doğan Ağabeyinin Adını Taşıyordu
- 2. Akademiye Bir Şaka: Sigara İçen Kafatası
- 3. Patates Yiyenler Bir Dostluğu Bitirdi
- 4. Tablolarını Neden Yalnızca “Vincent” Diye İmzaladı?
- 5. Theo Eserlerini Satın Almadı, Ama Her Şeyi Mümkün Kıldı
- 6. Theo’ya 651 Mektup Yazdı, Cevapların Çoğu Kayıp
- 7. Aynadaki Ters Bandaj
- 8. Bir Kümes Kapısında Unutulan Portre
- 9. Eserlerindeki Sarı Tonların Sırrı
- 10. Mirası Kurtaran İsim: Jo van Gogh-Bonger
1. Van Gogh, Ölü Doğan Ağabeyinin Adını Taşıyordu
Van Gogh ailenin ilk çocuğu değildi. Annesi Anna, tam bir yıl önce, 30 Mart 1852’de ölü doğan bir erkek bebek dünyaya getirmişti. Aile bu bebeğe Vincent adını vermişti. Bir yıl sonra, aynı gün doğan oğullarına da aynı adı verdiler.
Ağabeyin mezarı bugün hâlâ Zundert’teki küçük Protestan kilisesinin bahçesinde duruyor. Van Gogh çocukluğunda bu bahçede oynadı. Mektuplarında mezardan yalnızca bir kez, eski patronuna yazdığı bir taziye mektubunda söz etti. Bazı biyografi yazarları bu durumu sanatçının psikolojisini açıklayan bir “yerine konmuş çocuk” travması olarak yorumlasa da bu okumaların kanıta dayanmadığı ve spekülatif kaldığı vurgulanıyor.
2. Akademiye Bir Şaka: Sigara İçen Kafatası
Van Gogh büyük ölçüde kendi kendini yetiştirmiş bir ressamdı. Resme 27 yaşında başladı ve aldığı tek düzenli eğitim, 1886’nın başında Anvers Güzel Sanatlar Akademisi’nde geçirdiği birkaç aydı. Akademide anatomi çalışmaları iskeletler üzerinden yapılıyordu. Ağzına yanan bir sigara yerleştirilmiş bu kafatası, işte bu katı ve akademik yönteme yönelik ironik bir şaka olarak yorumlanır.
Tablo, Van Gogh’un trajik imajının ardında kalan bir yanını da gösterir: Kara mizah duygusunu. Eser bugün Amsterdam’daki Van Gogh Müzesi’nin koleksiyonunda yer alıyor.
3. Patates Yiyenler Bir Dostluğu Bitirdi
Van Gogh, 1885’te Nuenen’de tamamladığı Patates Yiyenler’i ilk gerçek başyapıtı olarak görüyordu. Tablonun bir taşbaskısını, beş yıldır mektuplaştığı yakın arkadaşı ve ressam Anthon van Rappard’a gönderdi. Rappard’ın cevabı sert oldu: Figürlerin anatomisini ve kompozisyonu acımasızca eleştirdi.
Van Gogh eleştiriyi kişisel saldırı olarak algıladı ve ikili arasındaki yazışmalar kısa sürede sona erdi. Sanat tarihinin en önemli erken dönem eserlerinden biri, böylece bir dostluğun da sonu oldu.
4. Tablolarını Neden Yalnızca “Vincent” Diye İmzaladı?
Van Gogh, imzaladığı eserlere soyadını değil, yalnızca “Vincent” yazdı. Bunun bir nedenini kendisi açıkladı: Mart 1888’de Arles’tan Theo’ya yazdığı mektupta, sergi kataloglarında adının tuvallerdeki gibi “Vincent” olarak yazılmasını istedi, çünkü Fransızların “Van Gogh”u telaffuz edemeyeceğini düşünüyordu. Ancak işin bir de kişisel yanı vardı. Aralık 1883’te Theo’ya yazdığı bir mektupta, karakter olarak ailesinden çok farklı olduğunu ve aslında bir “Van Gogh” olmadığını söylemişti.
Daha da şaşırtıcı olanı, sanatçının tablolarının büyük çoğunluğunu hiç imzalamamış olması. Van Gogh Müzesi’nin yayımladığı bir araştırmaya göre günümüze ulaşan yaklaşık 840 tablodan yalnızca 133’ü imzalı. İmzaların çoğu kırmızı. Ayçiçekleri serisinde ise imza, tablonun köşesinde değil, doğrudan vazonun üzerinde yer alıyor.
5. Theo Eserlerini Satın Almadı, Ama Her Şeyi Mümkün Kıldı
Vincent’tan dört yaş küçük kardeşi Theo van Gogh, Paris’te sanat taciri olarak çalışıyordu. Sık anlatılanın aksine Theo, ağabeyinin eserlerini satın almadı. Ona yıllarca düzenli olarak para gönderdi, Vincent de karşılığında bitirdiği eserleri Theo’ya yolladı. Kira, boya ve tuval masraflarının yanı sıra Vincent’ın Saint-Rémy’deki bakımevinde kaldığı dönemin giderleri de büyük ölçüde Theo’nun desteğiyle karşılandı. Yıldızlı Gece’nin hikâyesi de bu bakımevi döneminde başladı.
İki kardeşin hayatları sonuna kadar birbirine bağlı kaldı. Theo, Vincent’ın ölümünden yalnızca altı ay sonra hayatını kaybetti.
6. Theo’ya 651 Mektup Yazdı, Cevapların Çoğu Kayıp
Van Gogh’un yazdığı 820 mektup günümüze ulaştı ve bunların 651’i doğrudan Theo’ya gönderildi. Sanatçı bu mektuplarda gündelik hayatının yanı sıra renk kuramı, kompozisyon tercihleri ve okuduğu kitaplar üzerine de yazdı. Pek çok mektup, üzerinde çalıştığı tabloların eskizlerini de içeriyor. Bu yüzden yazışmalar, eserlerin tarihlendirilmesinde ve yorumlanmasında sanat tarihçilerinin en temel kaynağı kabul ediliyor.
Ancak arşivde büyük bir dengesizlik var. Theo, ağabeyinden gelen her mektubu saklarken Vincent aynı özeni göstermedi. Theo’nun Vincent’a yazdığı mektuplardan yalnızca 39’u günümüze ulaştı. Mektupların tamamı, Van Gogh Müzesi’nin dijital arşivi Van Gogh Letters üzerinden ücretsiz olarak okunabiliyor.
7. Aynadaki Ters Bandaj
Model tutacak parası olmayan Van Gogh, yeni renk ve fırça denemelerini çoğu zaman kendi yüzü üzerinde yaptı. Yalnızca Paris’te geçirdiği iki yılda 20’den fazla otoportre üretti. Bunların neredeyse tamamı ayna karşısında yapıldı.
Bu çalışma yöntemi, en tanınan otoportrelerinden birindeki ilginç bir detayı açıklıyor. Kulağı Bandajlı Otoportre’de sargı sağ kulakta görünür. Oysa Van Gogh’un Aralık 1888’de kestiği sol kulağıydı. Sanatçı aynadaki yansımasını resmettiği için tuvaldeki yön ters çıktı. Van Gogh’un otoportre geleneğindeki yerini dünyaca ünlü ressamların otoportreleri seçkimizde keşfedebilirsiniz.
8. Bir Kümes Kapısında Unutulan Portre
Kulak olayının ardından Arles’taki hastanede Van Gogh’u tedavi eden doktor, henüz 23 yaşında bir stajyer olan Félix Rey’di. Rey, sanatçıya epilepsi tanısı koydu ve tedavi boyunca ona büyük şefkatle yaklaştı. Van Gogh da teşekkür etmek için Ocak 1889’da doktorun portresini yaptı.
Ancak Rey ve ailesi bu armağanı hiç sevmedi. Doktorun annesi portreyi gerçekçi bulmadı ve on yılı aşkın süre boyunca tavuk kümesindeki bir deliği kapatmak için kullandı. Tablo ancak 1901’de, Van Gogh’un izini süren ressam Charles Camoin tarafından fark edilip satın alındı. Portredeki kişinin kim olduğu ise bir süre unutuldu; doktorun kimliği ancak 1924’te yeniden tespit edildi. Tablo bugün Moskova’daki Puşkin Müzesi’nde sergileniyor.
9. Eserlerindeki Sarı Tonların Sırrı
Ayçiçekleri’nden Sarı Ev’e, Van Gogh’un Arles dönemi neredeyse sarıyla özdeşleşmiş durumda. Bu yoğun sarıların en somut kaynağı, dönemin yeni endüstriyel pigmenti krom sarısı. Sanatçı bu pigmenti, Güney Fransa’nın ışığını yakalamak için cömertçe kullandı. Bugün bazı krom sarısı türlerinin ışık etkisiyle zamanla koyulaştığı biliniyor. Dolayısıyla müzelerde gördüğümüz sarılar, ilk yapıldıkları günkü kadar parlak değil.
Sarı tonları bir görme bozukluğuna bağlayan bir tez de sık sık dile getirilir. Bazı araştırmacılar, nesneleri sarımsı görmeye yol açan xantopsi (sarı görme) adlı durumu sanatçının kullandığı ilaçlarla ilişkilendirmiştir. Ancak bu tez kanıtlanmış değil. Van Gogh’un mektupları, renk tercihlerinin bilinçli bir sanatsal arayışın ürünü olduğunu gösteriyor.
10. Mirası Kurtaran İsim: Jo van Gogh-Bonger
Theo’nun 1891’deki ölümünün ardından yüzlerce tablo ve desen, eşi Johanna “Jo” van Gogh-Bonger’e kaldı. Jo’nun kucağında, 31 Ocak 1890’da doğan ve ailenin geleneğini sürdürerek Vincent Willem adını verdikleri bir oğlu vardı. Jo, eserleri dağıtmak yerine sergiler düzenledi, satışları bilinçli bir stratejiyle yönetti ve sanatçının adını Avrupa sanat çevrelerine taşıdı.
Jo’nun en kalıcı katkısı mektuplar oldu. Yıllarca derleyip düzenlediği Vincent–Theo yazışmaları 1914’te yayımlandı ve Van Gogh efsanesinin temelini oluşturdu. Koleksiyonun kalan büyük bölümü, oğlu Vincent Willem van Gogh tarafından 1962’de Vincent van Gogh Vakfı’na devredildi. Bu koleksiyon, 1973’te kapılarını açan Van Gogh Müzesi’nin çekirdeğini oluşturdu.
Van Gogh’un hikâyesi, kısa süren ama son derece yoğun bir üretimin, bir kardeş bağının ve ölümünden sonra mirasını sahiplenen bir kadının hikâyesi. Sanatçının sanatını derinden etkileyen akımı ve dönemin isimlerini keşfetmek için Empresyonizm akımı ve sanatçıları rehberimize göz atabilirsiniz.
