Banksy: Hayatı, Eserleri, Hakkında Az Bilenenleri

Banksy Hakkında Bilinmeyenler

Çarpıcı duvar resimleriyle ünlenen Banksy kimdir, en önemli eserleri nelerdir? Çalışmalarında; savaş karşıtlığı çevrecilik, hayvan hakları gibi konularda mesajlar veren sanatçıyı yakından tanıyın.

Banksy İsminin Anlamı

Banksy, takma adı ve eserlerinde kullandığı imzasıdır. Aynı zamanda İngilizce’de yasaklanmak, menedilmekten de türetilen ‘ban’ kelimesinden gelir. Sanatçı bu fiilden türetilen sıfatla vandal olarak eylem boyutuna da anlam kazandırır. Güncel medyada sıklıkla Bansky’nin deşifre olduğuna dair haberler çıksa da kimliği ile ilgili bilgiler oldukça sınırlıdır. Medyadaki ve takipçileri arasındaki genel popüler teorilere göre gerçek adı Robin Banks’tir.

Banksy Kimdir?

Sanatçının biyoçeşitliliği tüketmemizi anlatan eseri

1974 yılında İngiltere’nin Bristol şehrinde doğan sanatçı, küçük yaşta kasaplık eğitimi almış ve bunun yanında başka birçok işte de çalışmıştır. Babası bir fotokopici olan Bansky, 1980’li yıllarının sonunda İngiltere’de duvar resmi yapmaya başlar. Sokak sanatçısı olmayı seçmesindeki en büyük etken küçük yaşta yaşadığı bir travmadır. Banksy 9 yaşındayken en iyi arkadaşının düşmesine ve bilincini kaybetmesine neden olur. Bu yüzden de ilkokuldan atılmıştır. Aslında olayın bir iftira olduğu çünkü arkadaşının bilinci kapalı olduğundan gerçeği hiçbir zaman hatırlayamamış Banksy de kendini haklı çıkaramamıştır. Banksy’nin annesi bile onun suçlu olduğuna inanmış ve oğluna baskı uygulamıştır. Tüm bu olaylardan sonra sanatçı kendisine gerilla ve vandal sıfatlarını layık görür. Uslu durma davranışını kendi sözleriyle şöyle ifade eder: “Bence uslu durmanın hiçbir anlamı olmadığını bu kadar erken öğrendiğim için çok şanslıydım. Asla yapmadığınız bir şey için bir gün cezalandırılabilirsiniz. İnsanlar her zaman olayı yanlış anlayabilirler. Ölüm cezasına inanan herkes vurulmalıdır.”

Banksy’nin Eserleri

Banksy, Bristol şehir kültüründen etkilenerek grafiti yapmaya başlar. Bristol şehri İngiltere’de yeraltı kent kültürünün sahnesi olmuştur. Bu kültür 1990’lı yılların başından itibaren şekillenmiştir; müzik ve grafiti sanatlarını içeren bir kent kültürüdür. Banksy yine bu kültürün kurucu isimlerinden biri olan, Massive Attack adlı müzik grubunun üyesi, 3D lakaplı, aynı zamanda stensil sanatçısı Robert Del Naja’nın da içinde bulunduğu bu kültürle yetişir. 1990-1994 yılları arasında ilk çalışmalarını serbest grafiti tekniği ile gerçekleştirir, bu dönemde serbest elle yaptığı işlerinde aynı zamanda stensil tekniğini de kullanır. 2000’li yıllardan itibaren de çok daha hızlı bir şekilde uygulandığından tamamen stensil tekniğini kullanmaya başlar.

Banksy grafitiden enstalasyona, heykelden videoya kadar farklı sanat disiplinleri uygular. Sanatında referans ettiği konular genellikle toplumsal ve siyasi olaylardır. Güncel ve en çok konuşulan konuları ele alır, titizlikle inceler ve heterojen bir kitleye hitap eder. Kitleye hitap etme konusunda da estetik kodlarla anlatmak istediği konuyu biraz saptırarak anlatır. Sanatını sergilenmek için çok farklı kamusal mekânları kullanır. Çocukluğunda yaşamış olduğu travma yüzünden işlediği konulara genellikle otorite karşıtlığı hakimdir. Otorite konusunu özellikle farklı kamusal mekânlarda tekrar tekrar işler.

Banksy’nin Bristol’de Bridge Farm İlkokulu için yaptığı duvar resmi.

Örneğin 2016’da Bristol’de bir ilkokula yaptığı, üzerinden politik ve hegemonik okumalar yapmayı mümkün kılan duvar resminde de vurgu yine otorite üzerinedir. Bu okulun içerisinde bir sınıfa çeşitli tasarımlar yapmış ve okul yöneticileri tarafından bu sınıfa Banksy ismi verilmiştir. Okul yöneticilerinin bu olumlu davranışı karşısında onlara teşekkür amacıyla okul duvarına okulun oyun duvarına gizlice bir çiçek, bir ev ve elinde tuttuğu sopayla yanan bir lastiği kovalayan bir çocuk resmi çizmiş ve yanına da bir teşekkür notu iliştirmiştir:

Sevgili Bridge Farm Okulu. Mektubunuz ve bir sınıfa benim adımı verdiğiniz için teşekkürler. Lütfen bu resmi alın. Eğer beğenmezseniz, bir şeyler eklemek konusunda rahat olun. Eminim öğretmenler için bir sakıncası yoktur. Unutmayın, sonradan affedilmek, izin almaktan her zaman daha kolaydır. Çok sevgiler, Banksy

İşleri içerdikleri politik ve sosyal mesajları, izleyicisine çarpıcı bir kara mizah ve ironi penceresinden sunar. Zaman zaman sloganlar da içerir. Banksy, ana akım medyanın yansıttığı siyaset söylemine alternatif olarak sokak sanatını anti-kapitalist, savaş karşıtı mesajlarını vermek için kullanır. Bu mesajları çoğunlukla fare, polis, çocuk, yaşlı ve asker görüntülerini resmederek verir.

Fare figürleri ile şablon grafiti tarzını yaratan Blek Le Rat bunun nedenini ise şöyle açıklamıştır:

 

“Şehirde yaşayan tek vahşi hayvanlar farelerdir ve insanlar yok olduğunda bile onlar hayatta kalacaklardır.”

 

Kuzuların Çığlığı

Sanatçının hayvan imgelerini kullanarak yaptığı diğer ses getiren projesi ise ‘’Kuzuların Çığlığı’’ isimli çalışmasıdır. Bu projede sanatçının çığlık atan pelüş oyuncaklarla doldurduğu mezbaha kamyonu, New York’ta mezbahaları ve kasabıyla ünlü bir semtten başlayarak iki hafta boyunca kentin tüm semtlerini gezer. Kamusal alanda yapılmış olan bu çalışma kendi iradeleri dışında bir izleyici kitlesinin katılımını da mümkün kılarak onları üretimin bir parçası haline getirir. Banksy, web sitesinde bu çalışması için şunu dedi;

 

“Gıda endüstrisi, hayvanlara yapılan eziyet, çocukluğun masumiyetini yitirmesi gibi belirgin mesajlar vermekle birlikte, sahnenin gerisinde oyuncaklara can veren ve gün boyunca yalnızca bir kez tuvalet molası veren kukla sanatçılarının zor yaşam şartlarına da dikkat çekmektedir.”

 

Zehra Doğan’a Özgürlük

Hayvan haklarının yanı sıra insan hakları konusunda da sessiz kalmayan Banksy Türk gazeteci ve ressam Zehra Doğan’ın tutuklanmasını protesto etmek için New York’un Manhattan bölgesinde bir duvar resmi yapar. Zehra Doğan’ın yargılanmasına neden olan resmi duvara yansıtan Banksy "Bu resmi yaptığı için 2 yıl 9 ay 22 gün hapis cezasına çarptırıldı" diye yazar. Bu resmin altında da Zehra Doğan’ı demir parmaklıklar arasında resmeder ve “Zehra Doğan’a Özgürlük’’ yazan bir yazı yer alır.

 

 Zehra Doğan, Mardin'in Nusaybin ilçesinde sokağa çıkma yasağı ve güvenlik operasyonları sırasında yaptığı sosyal paylaşımlar nedeniyle hapis cezası almıştı.

Yaşlı haklarına saygı

Doğup büyüdüğü şehir olan Bristol’da yaşlı haklarına da dikkat çekmek isteyen sanatçı bu sefer mesajını bir trafik işaretiyle verir. Trafik işaretinde yaşlı nesli sırtlarında taşıyan iki genci gösteren üçgen bir tabela vardır. Bu çalışmada Birleşik Krallığın Avrupa Birliği’nden çekilmesi olan Brexit’ten ilham aldığı konusunda da okuma yapmak mümkündür.

Şempanze

İngiltere’de 2019 yılında Brexit tartışmaları sürdüğü sırada sanatçının İngiliz milletvekillerini “şempanze’’ olarak tasvir ettiği tablo açık arttırmada satışa sunulur. Brexit tartışmaları tam başladığı sırada yapılan eser İngiliz parlamentosunu eleştirir. Bu eser sanatçının bu zamana kadar yapmış olduğu en büyük eserdir.   

Balonlu Kız

Politik ve savaş karşıtı çalışmaları arasında yer alan “Balonlu Kız’’ çalışmasını sanatçı 2014 yılında Suriyeli mültecileri desteklemek amacıyla yapmıştı. Daha sonra bu eserini bu kez çerçeve içerisinde dünyada en ünlü müzayede olan Sothebys’e koydu. Eser 8.000.000 TL’na satılmasının ardından kendini yok etti. Eseri satın alan alıcı eseri almaktan vazgeçmedi ve hatta eserin değeri 12.000.000 TL’na yükseldi. Sanatta çılgınlık olarak kabul edilecek bu olay aslında dünyaca ünlü olan sokak sanatçısı Banksy’nin daha da ünlenmesine neden oldu. Sanatçı bu müzayede eseriyle beraber bir de performans yapmış oldu. Zaten sanatçının hemen hemen tüm eserleri kendi kendini yok ederek temizliyordu.

Pandemi döneminde Banksy’nin Eserleri

Game Changer

Çevresindeki tüm olaylara duyarlı olan sanatçının pandemi dönemi sırasında bu duyarlılığını gösteren en önemli çalışması: Game Changer. Sanatçının pandeminin ilk dalgası sırasında Southampton General Hastanesi’nin duvarına çizdiği eser mezatla satışa sunuldu ve elde edilen gelir İngiltere Ulusal Sağlık Hizmetleri için harcandı. Sanatçının yapmış olduğu çalışmada bir çocuğun oyuncak sepetinde Batman ve Örümcek Adam oyuncakları yerine, pelerinli bir hemşireyle oynadığı görülür.

Söz konusu grafitiyi hastane duvarına çizen ve bir de not gönderen Banksy, “Yaptıklarınız için hepinize teşekkür ederim. Bu resim siyah beyaz olsa da ortamı biraz aydınlatacağını umuyorum” ifadelerini kullanmıştı.

Christie’s Müzayede Evi, tablonun ‘umudun resmi’ ve pandeminin gidişatını değiştirmeye çalışanlara bir saygı duruşu olduğunu açıkladı.

Aachoo

Banksy’nin pandemi sırasında yapmış olduğu diğer ses getiren çalışması ise “hapşu’’ anlamına gelen “Aachoo’’ isimli eserdir. Sanatçı bu sefer çalışmasını Totterdown'da Vale Caddesi'ndeki yarı müstakil bir evin duvarına çizer.

Yapmış olduğu eserin kendisine ait olduğunu kanıtlamak için instagram hesabında 3 fotoğraf paylaşır. Hapşırma sonrasında bastonunu ve çantasını düşüren kadın, hem bir çöp kutusunun devrilmesine hem de bir adamın şemsiyenin uçmasına neden olan bir kurgu yaratır.

Banksy her zaman geniş kitleye ulaştığı çalışmalarıyla sanat izleyicilerini şaşırtmaya devam ediyor ve edecektir.

OGGUSTO Sanat Editörü Feride Çelik’in diğer yazılarını okumak için tıklayın.

Dünyadan en yeni haberleri ilk bilen olmak için OGGUSTO’nun haftalık e-bültenine kaydolun.

Popüler Yazılar

SÖZLEŞME

Bu internet sitesine girilmesi veya mobil uygulamanın kullanılması sitenin ya da sitedeki bilgilerin ve diğer verilerin programların vs. kullanılması sebebiyle, sözleşmenin ihlali, haksız fiil, ya da başkaca sebeplere binaen, doğabilecek doğrudan ya da dolaylı hiçbir zararlardan ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun sorumluluğunun olmadığını, tarafımdan internet sitesinde E-Bültene üye olmak için veya başkaca bir sebeple verdiğim kişisel verileri, özellikle de isim, adres, telefon numarası, e-posta adresi, banka bilgisi, yaş ve cinsiyetle ilgili benzeri bilgileri kendi rızam ile paylaştığımı, ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun nin bu bilgileri kullanmasına muvafakat ettiğimi, bu bilgilerin 3.gerçek ve/veya tüzel kişilerin eline geçmesi ve bu şekilde olumsuz yönde kullanılması halinde ve/veya bu bilgilerin başkaca kişiler ile paylaşılması halinde ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun sorumluluğunun olmadığını gayri kabili rücu, kabul, beyan ve taahhüt ederim.

SÖZLEŞME

Bu internet sitesine girilmesi veya mobil uygulamanın kullanılması sitenin ya da sitedeki bilgilerin ve diğer verilerin programların vs. kullanılması sebebiyle, sözleşmenin ihlali, haksız fiil, ya da başkaca sebeplere binaen, doğabilecek doğrudan ya da dolaylı hiçbir zararlardan ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun sorumluluğunun olmadığını, tarafımdan internet sitesinde E-Bültene üye olmak için veya başkaca bir sebeple verdiğim kişisel verileri, özellikle de isim, adres, telefon numarası, e-posta adresi, banka bilgisi, yaş ve cinsiyetle ilgili benzeri bilgileri kendi rızam ile paylaştığımı, ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun nin bu bilgileri kullanmasına muvafakat ettiğimi, bu bilgilerin 3.gerçek ve/veya tüzel kişilerin eline geçmesi ve bu şekilde olumsuz yönde kullanılması halinde ve/veya bu bilgilerin başkaca kişiler ile paylaşılması halinde ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun sorumluluğunun olmadığını gayri kabili rücu, kabul, beyan ve taahhüt ederim.