Roma’dan Osmanlı’ya, Evliya Çelebi’den günümüz Adana’sına… Seyhan Nehri’nin üzerinde yüzyıllardır ayakta kalan Taşköprü’nün taşlarının ardında efsaneler, imparatorlar ve şaşırtıcı hikâyeler saklı.
Adana’nın kalbinde, Seyhan Nehri’nin iki yakasını birbirine bağlayan Taşköprü’den geçerken aslında yüzyılların üzerinden yürüyorsunuz. Bugünkü formu Roma dönemine uzanan ve dünyanın hâlâ kullanılan en eski köprülerinden biri kabul edilen yapı; imparatorlardan tüccarlara, seyyahlardan günümüz Adanalılarına kadar sayısız insanın yoluna tanıklık etti.
Üstelik Taşköprü’nün hikâyesi yalnızca yaşıyla sınırlı değil. Bir kral kızının trajik efsanesi, Evliya Çelebi’nin anlattığı giriş kapıları, altında saklandığı söylenen hazine ve yıllarca “kule” sanılan kapalı çarşı… Adana’nın en tanınan simgelerinden birine bu kez biraz daha yakından bakıyoruz.
Bir Bakışta: Adana Taşköprü
- Nerede? Adana, Seyhan Nehri üzerinde
- Kaç yıllık? Yaklaşık 1700 yıllık
- Hangi dönemden? Bugünkü formu Roma döneminden
- Mimarı kim? Kitabelere göre Auxentius
- Neden önemli? Dünyanın hâlâ kullanılan en eski köprülerinden biri
- En bilinen efsanesi: Kral Kızı Efsanesi
- Kim bahsetmiş? Evliya Çelebi, Seyahatname’de
- Bugün: Adana’nın en önemli tarihi simgelerinden biri
Adana Taşköprü’nün Tarihi ve Hikâyesi
Taşköprü’nün geçmişine dair anlatılar Hitit dönemine kadar uzanıyor. Hitit Kralı I. Arnuwanda’ya atfedilen M.Ö. 1550 tarihli kitabede Adana’dan ve nehir üzerindeki bir köprüden söz edilmesi, bölgedeki köprü tarihinin en eski izlerinden biri olarak aktarılıyor. Bir başka rivayet ise Hitit Kralı Hattuşili’nin Suriye seferi sırasında Seyhan Nehri üzerine bir köprü yaptırdığı yönünde.
Bugün gördüğümüz Taşköprü’nün kökeni ise Roma dönemine dayanıyor. 19. yüzyılda Adana’yı ziyaret eden Victor Langlois yapıyı İmparator Hadrianus dönemine bağlarken, Adana Arkeoloji Müzesi’ndeki Grekçe kitabelerde Mimar Auxentius’un adına rastlanıyor. Kitabedeki Auxentius’a yönelik ifadeler de köprünün dönemindeki önemini ortaya koyuyor:
Sen ise buradaki köprüyü, kemerlerin üzerinde, ebediyet için kurmuşsun…
Taşköprü’nün Tarihi Kısaca
- Öne çıkan özelliği: Yaklaşık 1700 yıldır Adana’nın iki yakasını birbirine bağlıyor.
- En eski anlatılar: Hitit dönemine kadar uzanıyor.
- Bugünkü yapının kökeni: Roma dönemi
- Tarihlendirme: Yaklaşık 4. yüzyıl
- Adı geçen mimar: Auxentius
Kral Kızı Efsanesi
Rivayete göre bir kâhin, Adania Kralı’nın kızının bir yılan tarafından öldürüleceğini söyler. Kral, kızını korumak için Seyhan Nehri’ndeki bir adaya ev yaptırır. Ancak bir üzüm sepetine saklanan yılan adaya ulaşır ve kehanet gerçekleşir.
Kral Kızı Efsanesi Kısaca
- Kehanet: Kralın kızının bir yılan tarafından öldürüleceği söylenir.
- Kralın önlemi: Prenses için Seyhan Nehri’ndeki bir adaya ev yaptırılır.
- Kehanetin gerçekleşmesi: Bir üzüm sepetine saklanan yılan adaya ulaşır ve prensesi öldürür.
- Köprünün hikâyesi: Rivayete göre kral, kızının anısını yaşatmak için nehrin iki yakasını birleştiren köprüyü yaptırır.
- Saklı hazine: Köprünün gelecekteki onarımlarında kullanılmak üzere ayaklarından birinin altına altın bırakıldığı anlatılır.
- Vasiyet: Altınları kullanan kişinin, sonraki onarım için aynı yere yeniden bir hazine bırakması istenir.
Her kim ki bu köprüyü onarmak isterse bu altınları kullansın ve yeniden onarmak için aynı yere yine bir hazine bıraksın…
Evliya Çelebi’nin Gözünden Taşköprü
1671 yılında Hicaz yolculuğu sırasında Adana’ya uğrayan Evliya Çelebi, Seyahatname’de Taşköprü’nün iki başındaki kâgir yapılardan söz eder. Eski gravürlerde de görülen kemerli girişler, köprünün geçmişte yalnızca bir geçiş noktası olmadığını gösteriyor.
Evliya Çelebi’nin Anlatımıyla Taşköprü
- Bugün: Bu yapılar günümüze ulaşmasa da Taşköprü’nün yüzyıllar boyunca ulaşım, ticaret ve savunmanın kesiştiği önemli bir nokta olduğunu gösteriyor.
- Köprünün iki başında: Kâgir yapılar ve kemerli giriş kapıları bulunuyordu.
- Gümrük noktasıydı: Şehre gelen tüccarlardan alınan vergiler burada toplanıyordu.
- Savunma işlevi vardı: Kapılar ve mazgallar köprünün stratejik önemini artırıyordu.
- Abbasi döneminde: Evliya Çelebi’nin aktardığına göre Halife Memun köprüye kapı ve mazgallar ekletti.
- Harun Reşid döneminde: Köprünün kale ile bağlantısının kurulduğu aktarılıyor.
Kule Değil, Kapalı Çarşı
Taşköprü hakkında uzun yıllar anlatılan rivayetlerden biri, köprünün üzerinde bir seyir kulesi bulunduğu yönünde. Söylentiye göre Adana Valisi “Dramalı” Mahmut Paşa, gün batımını izlemek için bu kuleyi yaptırmıştı. Ancak ortaya çıkan eski fotoğraflar ve belgeler, hikâyenin farklı olduğunu gösteriyor.
Taşköprü’nün Üzerindeki Yapı Aslında Neydi?
- Kule olduğu sanılıyordu: Yapının Mahmut Paşa tarafından gün batımını izlemek amacıyla yaptırıldığı rivayet ediliyordu.
- Kapalı çarşıydı: Fotoğraf ve belgeler, yapının iki katlı büyük bir kapalı çarşı olduğunu gösteriyor.
- 28 penceresi vardı: Yapının her iki tarafında 14’er pencere bulunuyordu.
- Ticaretin parçasıydı: Bu detay, Taşköprü’nün yalnızca ulaşım ve savunmada değil, Adana’nın ticari hayatında da önemli bir yere sahip olduğunu gösteriyor.
Bugün hâlâ kullanılan Taşköprü; Roma’dan Abbasilere ve Osmanlı’ya uzanan izleri, efsaneleri ve yüzyıllar boyunca değişen işlevleriyle Adana’nın yaşayan tarihinin en önemli simgelerinden biri olmaya devam ediyor.
