Türkiye’de Yatırım Fonlarının Yükselişi: Hacim, Tercih Nedenleri ve Sağladığı Olanaklar

Yatırım fonları neden hızla büyüyor, yatırımcılara hangi avantajları sunuyor ve gelecekte nereye evrilecek? Ekonomist Özlem Bayraktar Gökşen OGGUSTO için kaleme aldı.

Yatırım fonları, ister küçük ister büyük tutarlarda olsun, paranızı başkalarınınkiyle bir havuzda toplayarak portföy yöneticileri tarafından da yönetilebilmesini sağlayan finansal araçlardır. Böylece tek başınıza yapamayacağınız kadar çeşitlendirilmiş bir yatırım portföyüne sahip oluyorsunuz.

Son yıllarda Türkiye’de yatırım fonlarına olan ilgi gözle görülür şekilde arttı. Hem fon hacmi hem de fon sayısı ciddi anlamda büyüdü. Artık yatırım fonları, neredeyse mevduat kadar bilinen ve tercih edilen bir finansal ürün haline geldi diyebiliriz.

Bugün geldiğimiz noktada, fonlar hem bireyler hem de şirketler tarafından yaygın şekilde kullanılıyor. Yatırım fonlarının toplam büyüklüğü 6,9 trilyon TL’ye ulaşmış durumda. Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) tarafında ise bu sayı 1,6 trilyon TL civarında.

Peki bu nasıl oldu? Türkiye’de yatırım fonlarının geçmişine bakarsak, yıllar içinde sessiz sedasız büyüyen ama son dönemde adeta hızlanan bir hikâye görüyoruz. Şimdi gelin, bu dünyaya biraz daha yakından bakalım. Fonların yatırımcılara sunduğu avantajlar neler? Neden giderek daha çok insan tercih ediyor? Ve bu büyüme trendi önümüzdeki yıllarda nereye gidebilir?

Hadi, sorular eşliğinde yatırım fonlarının dünyasını birlikte keşfedelim.

Türkiye’de yatırım fonları ne zamandan beri hayatımızda?

Türkiye’de yatırım fonlarının hikâyesi 1987’de, Sermaye Piyasası Kurulu’nun düzenlemeleriyle başladı. O dönemlerde fon sayısı da hacmi de oldukça küçüktü. Çoğu fon, hisse senetleri ve devlet tahvillerine yatırım yapıyor, daha çok da kurumsal yatırımcılara hitap ediyordu. 2000’li yılların başına geldiğimizde işler değişmeye başladı.

Finansal piyasalarda yaşanan gelişmeler, bireysel yatırımcıların da bu dünyaya adım atmasını hızlandırdı. Özellikle 2005 sonrası dönemde Borsa İstanbul’un büyümesi, sermaye piyasalarının derinleşmesi ve internet sayesinde bilginin kolay erişilebilir hale gelmesi fonlara ilgiyi iyice artırdı.

Yatırımcılar artık doğrudan borsaya girip hisse al-sat yapmak ya da bono-tahvil piyasalarında işlem yapmak yerine, işin profesyonellerine güvenmeyi daha cazip bulmaya başladılar. Yatırım fonları hem daha erişilebilir hem de zahmetsiz bir seçenek sundu.

Bu dönemde fon çeşitliliği de hızla arttı. Sadece hisse veya tahvil fonları değil, farklı temalara, varlıklara ve yatırım stratejilerine dayalı birçok fon piyasaya çıktı. Toplam varlık büyüklüğü de buna paralel olarak ciddi şekilde yükseldi. Ama asıl patlama 2020 yılı sonrasında yaşandı.

Pandemiyle birlikte değişen yatırım alışkanlıkları, dijital bankacılığın yaygınlaşması, yüksek enflasyon ve alternatif getiri arayışı derken yatırım fonları piyasası neredeyse yıllık dört haneli büyüme hızlarına ulaştı. Kısacası, 1987’de küçük bir adımla başlayan yatırım fonu yolculuğu, bugün devasa bir sektöre dönüşmüş durumda. Ve bu hikâye, hız kesmeden devam ediyor.

Peki Türkiye’de fon piyasası neden son 5-6 sene içerisinde bu kadar büyüdü?

• Finansal okuryazarlığın artması ve yatırım alternatiflerinin çoğalması, bireylerin fonlara yönelmesini sağladı. Yatırım fonlarının, portföy yönetim uzmanları tarafından yönetiliyor olması bu anlamda öne çıkan nedenlerden biri oldu. Yatırımcılar, kendi başlarına piyasalardaki karmaşık hareketleri analiz etmek zorunda kalmadan, uzman ekiplerin yönettiği fonlara yatırım yaparken, bu durum bilgi ve zaman eksikliğini giderebilmektedir.
• Bireysel emeklilik sisteminin yaygınlaşması ve devlet destekleri, uzun vadeli tasarruf fonlarının büyümesini tetikledi.
• 2021-2023 arasında uygulanan ekonomi politikaları, özellikle döviz ve altın fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı korunma aracı olarak döviz ve kıymetli maden fonlarını öne çıkarmıştı. 2023 sonrasında ise yükselen TL faizler, mevduat faizlerinin değişkenlik göstermesi yine özellikle TL fonları daha ön plana çıkarmış oldu.
• Bunun yanı sıra genel çerçevede bakıldığında fonlar, hisse senetleri, tahviller, döviz, altın ve diğer finansal araçları portföylerinde bulundurabilir. Böylece yatırımcılar, tek bir varlık yerine geniş bir portföy çeşitliliği ile risklerini azaltabilir. Örneğin bireysel yatırımcıların erişimi zor olan yabancı piyasalara veya karmaşık türev ürünlere yatırım yapabilmeleri açısından yatırım fonları önemli bir imkân sunar ve böylece yatırımcılar portföylerini global ölçekte çeşitlendirebilir. Hatta söz konusu bazı ürünlerde özellikle bireysel yatırımcılar açısından yatırım fonlarının vergisel avantajlarını da değerlendirmek gerekir.
• Sermaye Piyasası Kurulu’nun düzenleyici çerçevesi, fonların faaliyetlerini denetler. Bu sayede yatırımcılar belirli standartlarda şeffaflık ve güvence içinde yatırım yapabilir.
• Yatırım fonları genellikle küçük meblağlarla bile satın alınabilir ve çoğu fon gün içinde veya valör tarihi itibariyle belirli periyotlarda nakde dönüştürülebilir. Bu, yatırımcıların nakde hızlı ulaşmasını sağlar. Diğer taraftan TEFAS sistemi de yatırım fonlarına ulaşımı son derece kolay hale getirdi.

TEFAS nedir? Nasıl çalışır? Anlatalım.

TEFAS, açılımıyla Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu, 2015’ten beri hayatımızda olan, yatırım fonlarını tek bir yerden alıp satmamızı sağlayan bir sistemdir. Eskiden durum biraz zahmetliydi: Hangi bankada hesabınız varsa, sadece o bankanın sunduğu fonları görebiliyordunuz. Farklı bir fon almak isterseniz başka bankada hesap açmak gerekiyordu. TEFAS bu engeli kaldırdı – artık hesabınız hangi bankadaysa, oradan tüm fonlara ulaşabiliyorsunuz.

Bu sistem tek platformdan erişim kolaylığı getirdiği gibi, fonların geçmiş getirilerini, risk seviyelerini, masraf oranlarını, vs. – hepsini tek ekranda görebilmemize imkân sağlıyor. Bunun yanı sıra şeffaflık unsurlarıyla, fiyatlar ve performans bilgileri herkese açık. Bu platformda 1800’ün üzerinde bir sayıya ulaşmış yatırım fonlarına erişimi kolaylıkla sağlayabiliyorsunuz.

Yatırım Fonlarının Hacmi Nereden Nereye Geldi?

Son 10–15 yılda Türkiye’de yatırım fonu piyasası çok belirgin bir hızda büyüdü.

2010’ların başına dönelim… O zamanlar fonların toplam hacmi çok daha sınırlı seviyelerdeydi. Yani bugünkü rakamlarla kıyaslarsak, neredeyse “cep harçlığı” gibi kalıyor.

Aradan yıllar geçti, hem yatırımcı ilgisi hem de finansal okuryazarlık arttı. Özellikle 2020’lerden sonra enflasyon, alternatif yatırım arayışları ve TEFAS’ın sağladığı erişim kolaylığı gibi etkenlerle fonlara olan ilgi çok arttı. Rakamlar bunu çok net gösteriyor: 2020 yılında yönetilen portföy büyüklüğü sadece 365 milyar TL iken, 2025 Ağustos itibarıyla bu tutar tam 6,9 trilyon TL’ye çıkmış durumda. Bu, yaklaşık 5 yılda neredeyse 20 kat artış demek.

Kategorilere baktığımızda tablo şöyle:

Bu dağılım bize şunu gösteriyor: Yatırımcılar hem döviz bazlı hem TL bazlı fonları aktif şekilde kullanıyor, kısa vadeli nakit yönetimi için para piyasası fonları da ciddi talep görüyor.

Peki dünyada durum nasıl?

Lider tartışmasız ABD. Orada yönetilen yatırım fonu büyüklüğü EFAMA 1Ç25 verilerine göre 40 trilyon euroya dayanmış durumda. Dahası, bu dev pastanın yarısına yakını BlackRock, Fidelity ve Vanguard gibi birkaç dev şirketin elinde. Avrupa’da da hacim oldukça yüksek ama ABD kadar değil; toplam büyüklük 22.7 trilyon euro civarında.

Bu tablo, Türkiye’de fon piyasasının hâlâ çok büyük bir potansiyele sahip olduğunu gösteriyor. Yani bizdeki büyüme trendi daha yolun başında olabilir. Özellikle fon çeşitliliğinin artması, yatırımcıların mobil bankacılıkla kolayca işlem yapabilmesi ve enflasyon karşısında alternatif getiri arayışı, bu hacmi önümüzdeki yıllarda daha da yukarı taşıyabilir.

Fon Çeşitliliği ve Yeni Trendler

Türkiye’de yatırım fonu dünyası artık sadece “hisse mi, tahvil mi?” sorusuna cevap vermiyor; resmen bir açık büfe gibi. Klasik hisse, tahvil ve para piyasası fonlarının yanı sıra, artık tematik fonlar çok konuşuluyor. Mesela teknolojiye, sağlığa, yenilenebilir enerjiye veya sürdürülebilirlik projelerine odaklanan fonlar…

Bunlar, yatırımcının sadece para kazanma değil, aynı zamanda ilgilendiği alanlara katkı sağlama isteğini de karşılıyor. Yani aslında bu fonlar vasıtasıyla yatırımcılar “Etki Yatırımı” kavramıyla da yakından tanışmış oluyorlar.

Borsa Yatırım Fonları (ETF) dünyadaki trendi Türkiye’ye taşıyor: Tek bir fon alıp, o fonun takip ettiği borsanın ya da endeksin tümüne yatırım yapmak mümkün hale geliyor. Örneğin BIST 30 ETF’si alarak, Türkiye’nin en büyük şirketlerine tek seferde ortak oluyorsun.

Özel emeklilik fonları (BES) var ki, devlet katkısıyla birleşince uzun vadeli yatırımcılar için hâlâ çok cazip. Burada da çeşitlilik arttı; hisse ağırlıklı, altın ağırlıklı, döviz ağırlıklı gibi farklı seçenekler mevcut.

Dijital taraf ise işin ayrı bir hikâyesi. Mobil uygulamalar, tek tıkla fon alım-satımı yapabilme, anlık fiyat ve performans takibi gibi kolaylıklar getirdi. TEFAS altyapısının da katkısıyla artık yatırımcı “hangi bankada hesabım var?” diye düşünmüyor; istediği fonu, istediği yerden alabiliyor.

Genç nesil yatırımcılar ise olaya başka bir boyut katıyor. Hem teknolojiye yatkınlıkları hem de sosyal medya aracılığıyla bilgiye hızlı ulaşmaları sayesinde, fonlar hakkında yorumları, analizleri ve trendleri kolayca takip ediyorlar.

Kısacası, yatırım fonları hem çeşitleniyor hem de dijitalleşiyor. Önümüzdeki yıllarda, belki de yapay zekâ destekli “kişisel fon öneri sistemleri” bile göreceğiz. Dünya o tarafa gidiyor, Türkiye de hızla ayak uyduruyor.

UYARI NOTU:

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.

Yatırım yapmadan önce kendi risk ve getiri tercihlerinizi öğrenmeli ve her halükarda söz konusu faaliyetler için yetkili bir kuruluşu ile çalışmanızı ve diğer kaynaklardan faydalanmanızı öneririz. Zira sadece buradaki bilgilerle yatırım yolculuğunuza başlamanız beklediğiniz sonuçları doğurmayabilir. Beklentileriniz kapsamında bir getiri elde edemeyebileceğiniz gibi, risk algınızın üzerinde bir kayıp yaşayabilirsiniz. Buradaki yazılarda yer alan bilgiler, ulaşılabilen ilk kaynaklardan iyi niyetle ve doğruluğu, geçerliliği, etkinliği velhasıl her ne şekil, suret ve nam altında olursa olsun herhangi bir karara dayanak oluşturması hususunda herhangi bir teminat, garanti oluşturmadan, yalnızca bilgi edinilmesi amacıyla derlenmiştir. İşbu yazılardaki yorumlardan; eksik bilgi ve/veya güncellenme gibi konularda ortaya çıkabilecek zararlardan ve burada yer alan bilgiler dayanarak alınacak yatırım ya da benzeri kararların sonuçlarından Odea Bank A.Ş. ve çalışanları sorumlu değildir.

*Bu içerik Odea iş birliğinde hazırlanmıştır.