Sabah içtiğimiz kahveden gece uyumadan önce yatakta kaydırdığımız videolara kadar düşündüğümüz, kısacası uyumadığımız her an aklımızın bir köşesinde olan bir konu var: Ekonomi. Peki ekonomi nedir? ve ekonomiyi anlamak neden önemlidir? Gelin hep beraber bakalım.
Sıradan insanın ekonomi ile olan ilişkisi sadece maaşı ve maaşı ile satın aldıkları mıdır? Ekonomi işsizlik rakamlarından enflasyon oranlarına, hükümetin bütçe politikalarından Merkez Bankası’nın faiz kararlarına kadar uzanan geniş bir yelpaze. Ekonomi kelime itibarıyla sokaktaki insana karmaşık ve korkutucu gelen bir ifadeyken aslında bankada maaşımızdan ay sonuna kadar kalan paraya bakışımızı da 5 yıl sonra hayallerimizdeki arabayı satın alma ihtimalimizi de etkileyen bir faktör.
Diyelim ki çok beğendiğimiz bir ceket var. Bu ceketi almak için sadece ceketin ederi kadar olan paraya sahip olmamız ya da bu parayı kredi kartı vs. ile borçlanmamız mı ceket ile aramızdaki ekonomik ilişki? Ceketin geçtiğimiz ayki fiyatıyla bu ayki fiyatının farklı olması, ceketin üretim yerinin farklı bir ülke olması, ceketin sezonu, dağıtım şirketi, e-ticaret ya da fiziksel mağazada satışı ve daha sayamayacağımız pek çok etken ekonomik konjonktürden bağımsız düşünülemez.
Ekonomi karmaşık ve sadece uzmanlarının konuştuğu bir konu değildir. Her birimizin hayatının temel bir parçası ancak bu karmaşık dünyayı anlamak, özellikle yoğun gündemimizin arasında, çoğu zaman zorlayıcı olabilir. Haberlerde duyduğumuz terimler havada kalabilir, rakamlar anlamını yitirebilir ve yatırım kararlarımızı nasıl etkileyeceği belirsizleşebilir.
“Paranızı yönetin, finansal okuryazarlık kazanın, ekonomik gelişmeleri takip edin” gibi tavsiyeler kulağa teorik ekonomik bilgisine sahip büyük yatırımcıyı ilgilendiren tavsiyeler gibi gelebilir ancak asgari ücretle çalışan dahil hepimizin paramızı yönetme konusunda bilgilenmeye ihtiyacımız var. Soğuk, uzak, korkutucu derecede büyük, başka bir dünyaya aitmiş gibi gelen ekonomi kavramını bilmek ve finansal okuryazarlığa sahip olmak birçok kararınızda size fayda sağlayabilir. Doğru ve yanlış finansal kararlar almak şimdi olduğu kadar geleceğimizi de etkileyen çok büyük bir faktördür.
Gelin sizlerle büyük / küçük yatırımcı, sokaktaki insan ayırt etmeden alınan yanlış finansal kararlara bakalım:
Laszlo Hanyecz – Bitcoin’le Pizza Alan Adam: Dünyada ilk kez gerçek bir ürün karşılığı Bitcoin harcayan kişi olan Hanyecz 2010 yılında iki adet pizza için tam 10.000 BTC ödedi. Günümüzde 10 bin Bitcoin’in karşılığı yaklaşık 600 milyon dolar. Eğer Hanyecz kripto para sektörünün geleceğine yönelik öngörülerde bulunabileceği arz-talep, volatilite (bir finansal enstrümanın belirli bir zaman aralığında gözlenen değer değişiminin standart sapması) gibi temel yatırım bilgilerine sahip olsaydı durum farklı olabilirdi.
Ron Wayne – Apple’ın %10 Hissesini Satan Ortak: Apple’ın Jobs ve Wozniak ile üçüncü kurucusu olan Wayne 1976 yılında şirketteki %10 hissesini sadece 800 dolara sattı. Günümüzde Apple’ın %10’luk hissesi yaklaşık 200 milyar dolar. Wayne risk algısına, girişim sermayesi ve büyüme projeksiyonu gibi kavramları düşünebilseydi belki de hisselerini satmazdı.
Ira Rennert – Kendi Şirketini Yağmalayan Milyarder: ABD’li sanayici ve milyarder Rennert, Renco Group aracılığıyla çeşitli büyük şirketleri yönetmiş, özellikle AM General ve Hummer ile tanınan bir iş insanı. New York’un Long Island bölgesindeki Sagaponack’ta bulunan 200 milyon dolarlık devasa malikanesi Fair Field için şirketlerinden kredi alarak kişisel mega malikanesini finanse etti. Rennert’in kendi şirketini yağmaladığı ve Fair Field malikanesini inşa etmek için borç para kullandığı iddia edilmişti. 2015 yılında mahkeme, Rennert’ın bu malikane için şirketlerinden kredi alarak kişisel mega malikanesini finanse ettiği için kendisini suçlu buldu. Rennert şirket finansmanı ile kişisel harcama arasındaki farkı gözetmedi.
Jordan Belfort – The Wolf of Wall Street: 1990’larda kurduğu yatırım firması Stratton Oakmont aracılığıyla gerçekleştirdiği “pump and dump” (pompa ve boşaltma) dolandırıcılığıyla tanınan Amerikalı eski borsacı.
Stratton Oakmont borsacıları, müşterilerini sürekli arayarak ve onlara bu düşük değerli hisseleri “kaçırılmaması gereken fırsatlar” olarak sunarak büyük miktarlarda hisse almalarını sağladılar. Hisse senedinin fiyatı, agresif satış taktikleri ve yarattığı yapay talep sayesinde yükselince Belfort ve diğerleri büyük miktardaki hisseleri yüksek fiyattan sattılar. Belfort’un kurbanlarının çoğu bireysel yatırımcılardı. Belfort’un kurbanlarının finansal okuryazarlığı olsaydı belki bu derecede bir mağduriyet yaratamazdı.
GameStop Yatırımcıları: 2021 yılında Reddit’te örgütlenip GME hissesi alan bu küçük yatırımcılar aslında heterojen bir grup. Başlangıçta “short squeeze” amacı güden ve sosyal medyada örgütlenen bireysel yatırımcılar ön plandayken, zamanla şirketin geleceğine inanan uzun vadeli yatırımcılar ve spekülatörler de bu gruba dahil oldu. Keith Gill (Roaring Kitty) kazandı ama onun peşinden giden on binlerce sıradan insan balon patladıktan sonra birikimlerini kaybetti. FOMO (kaçırma korkusu), manipülasyona açık yatırımcı psikolojisi gibi finansal okuryazarlığı olan insanların bildiği bu kavramları GameStop yatırımcıları da bilseydi belki birikimlerini kaybetmezlerdi.
İşte tam da bu noktada ekonomik terimlerin ne anlama geldiğini kavrama, finansal okuryazarlıkla donanma, gündelik hayatın karmaşık labirentinde yolumuzu bulma ihtiyacı doğabiliyor. Her geçen gün ekonomik sistemde alınan kararların, yapılan açıklamaların ve yaşanan değişimlerin hayatımızın her zerresine nasıl etki ettiğini anlamak, sadece bir merak konusu değil yaşamımızın bir parçası oluyor. Kendi finansal geleceğimizi şekillendirmek, doğru kararlar almak ve ekonomik dalgalanmalara karşı daha dirençli olmak için bu bilgilere sahip olmak hepimiz için önem taşıyor. Şimdi ekonomik gelişmelerin çoğu zaman göz ardı edilen perde arkasını aralayacak ve bize soyut gelen bilgileri somut gündelik yaşamımızla, cüzdanımızla ve hayallerimizle ilişkilendirmemize yardım edecek yepyeni bir ses yükseliyor: Yatırım Odaklı Gündem.
Yatırım Odaklı Gündem
Bu program, dinlediğimizde pek de bir şey ifade etmeyen rakamları ve teknik jargonları ardı ardına sıralamak yerine, ekonomik olayların evdeki, işteki, sokaktaki hayatınızdaki karşılığını, nedenlerini ve olası sonuçlarını anlaşılır bir dilde aktarıyor. Ekonomist Özlem Bayraktar Gökşen‘in deneyimli anlatımıyla Yatırım Odaklı Gündem, ekonomik okuryazarlığınızı artırmanın, finansal bilinç düzeyinizi yükseltmenin ve böylece geleceğinizi daha sağlam temeller üzerine inşa etmenize yardımcı olmaya geliyor.
Ekonomist Özlem Bayraktar Gökşen, karmaşık görünen istihdam verilerinin iş piyasasına dair nasıl ipuçları verdiğini, bütçe açıklamalarının devletin vergi politikalarını nasıl etkileyebileceğini, Merkez Bankası’nın kararlarının ise kredi maliyetlerinden tasarruf alışkanlıklarımıza kadar pek çok alanda nasıl hissedildiğini anlaşılır bir dilde aktardığı Yatırım Odaklı Gündem her Cuma saat 15.00’te Odea Radyo’da sizi bekliyor.
Yeni haftaya daha donanımlı başlamak, ekonomik gelişmelerin sizi nasıl etkileyeceğini önceden sezebilmek için Yatırım Odaklı Gündem’i takipte olun.
UYARI NOTU:
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.
Yatırım yapmadan önce kendi risk ve getiri tercihlerinizi öğrenmeli ve her halükarda söz konusu faaliyetler için yetkili bir kuruluşu ile çalışmanızı ve diğer kaynaklardan faydalanmanızı öneririz. Zira sadece buradaki bilgilerle yatırım yolculuğunuza başlamanız beklediğiniz sonuçları doğurmayabilir. Beklentileriniz kapsamında bir getiri elde edemeyebileceğiniz gibi, risk algınızın üzerinde bir kayıp yaşayabilirsiniz. Buradaki yazılarda yer alan bilgiler, ulaşılabilen ilk kaynaklardan iyi niyetle ve doğruluğu, geçerliliği,
etkinliği velhasıl her ne şekil, suret ve nam altında olursa olsun herhangi bir karara dayanak oluşturması hususunda herhangi bir teminat, garanti oluşturmadan, yalnızca bilgi edinilmesi amacıyla derlenmiştir. İşbu yazılardaki yorumlardan; eksik bilgi ve/veya güncellenme gibi konularda ortaya çıkabilecek zararlardan ve burada yer alan bilgiler dayanarak alınacak yatırım ya da benzeri kararların sonuçlarından Odea Bank A.Ş. ve çalışanları sorumlu değildir.
